Chapel of Saints Cosmas and Damian, Prague

Kaplica św. Kosmy i Damiana to niewielka, barokowa świątynia wtopiona w zespół klasztoru Na Słowanech (Emauzy) na praskim Nowym Mieście, przy ulicy Vyšehradská. Choć stoi w cieniu swojego słynnego sąsiada – głównego kościoła klasztornego – to właśnie ona jest tu obiektem starszym: istniała, zanim ktokolwiek pomyślał o założeniu Emaus.

Dlaczego ta kaplica jest starsza niż sam klasztor?

Pierwsza pisemna wzmianka o świątyni pochodzi z 1178 roku. Był to wówczas kościół parafialny osady Podskalí – dziś wchłoniętej przez miasto, a wtedy samodzielnej osady rybaków i flisaków nad Wełtawą. Miejscowa tradycja głosi, że modlił się tu sam św. Wacław, co – jak podają praskie źródła – miało zaważyć na wyborze tej właśnie lokalizacji przez Karola IV. W 1347 roku cesarz zdecydował się założyć obok istniejącego kościółka klasztor z liturgią słowiańską, obsadzony mnichami benedyktyńskimi sprowadzonymi z Chorwacji. Kompleks Na Słowanech ukończono i uroczyście konsekrowano w 1372 roku. Stary kościółek św. Kosmy i Damiana nie zniknął – stał się częścią nowego założenia klasztornego.

Co przetrwało z pierwotnej budowli?

Niewiele. Podczas wojny trzydziestoletniej pierwotna, romańska konstrukcja została poważnie uszkodzona. W latach 1657–1659 kaplicę odbudowano od podstaw w stylu wczesnobarokowym – to właśnie ta forma, jednonawowa budowla bez wieży, z niewielką wieżyczką sygnaturkową nad prezbiterium, przetrwała do dziś. Wnętrze pokrywa sklepienie kolebkowe z dekoracją sztukatorską. W 1659 roku odnowioną kaplicę konsekrowano ponownie, a w 1713 roku wzbogacono ją o nowy, barokowy ołtarz.

Dlaczego wnętrze wygląda jak cerkiew?

To najbardziej zaskakujący element historii tego miejsca. W pierwszej połowie XX wieku kaplica przeszła na liturgię wschodnią – zamontowano ikonostas, a nabożeństwa zaczęto sprawować w rycie greckokatolickim. Po nacjonalizacji klasztoru w latach 50. XX wieku budynek stracił funkcję sakralną i przez dekady służył jako magazyn. Dopiero w latach 90. XX wieku kaplicę odrestaurowano i zwrócono wspólnocie greckokatolickiej.

Czy można się tu dziś pomodlić?

Tak. Kaplica pełni funkcję świątyni parafii greckokatolickiej św. Klemensa w Pradze. Nabożeństwa odbywają się regularnie: w środy o 18:00 w języku ukraińskim, a w czwartki o 17:00 po czesku. To sprawia, że w odróżnieniu od wielu praskich zabytków, ta kaplica wciąż żyje codzienną wspólnotą wiernych, a nie wyłącznie ruchem turystycznym.

Jak trafić do kaplicy w kompleksie Emauzów?

Kaplica znajduje się w obrębie zespołu klasztornego Na Słowanech, przy adresie Vyšehradská 49 na Nowym Mieście – między kościołem klasztornym Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny a pobliskim wzgórzem Vyšehrad. W latach 2010–2015 wyremontowano niewielki placyk (piazzettę) przed wejściem, co poprawiło dostępność i wygląd tej części klasztornego dziedzińca.

Najczęstsze pytania

Czym różni się ta kaplica od głównego kościoła Emaus? Kaplica św. Kosmy i Damiana jest odrębnym, znacznie starszym budynkiem – istniała jako samodzielny kościół parafialny już w XII wieku, zanim w 1347 roku Karol IV założył obok niej klasztor Na Słowanech z jego głównym kościołem.

Czy kaplica jest otwarta dla zwiedzających? Pełni funkcję czynnej świątyni greckokatolickiej, dlatego dostęp wiąże się przede wszystkim z godzinami nabożeństw (środy 18:00 – ukraiński, czwartki 17:00 – czeski).

Skąd wzięła się nazwa kaplicy? Patronami są święci Kosma i Damian, wczesnochrześcijańscy lekarze-męczennicy, których kult był popularny w średniowiecznej Europie – stąd wezwanie najstarszego kościoła w tym miejscu.

Dlaczego wewnątrz jest ikonostas? Ponieważ w pierwszej połowie XX wieku kaplica przeszła na obrządek greckokatolicki i od tego czasu służy wiernym rytu wschodniego, co widać w jej wystroju liturgicznym.