Kostel Panny Marie na Slovanech

Kostel Panny Marie na Slovanech (potocznie zwany Emauzy) to gotycki kościół klasztorny w praskim Nowym Mieście, rozpoznawalny z daleka dzięki dwóm nowoczesnym, betonowym wieżom-skrzydłom wznoszącym się nad dachem prezbiterium. Świątynia jest sercem opactwa benedyktyńskiego założonego w 1347 roku przez Karola IV i łączy średniowieczną historię z odważną powojenną architekturą.

Kto i po co założył ten kościół?

Karol IV, cesarz rzymski i król czeski, ufundował klasztor 21 listopada 1347 roku z myślą o zakonnikach obrządku słowiańskiego. Sprowadził do Pragi chorwackich mnichów-benedyktynów, tzw. głagolitów, z opactwa na wyspie Pašman koło Zadaru - posługiwali się oni pismem głagolickim przy przepisywaniu i tłumaczeniu ksiąg liturgicznych. Trójnawowy, halowy kościół w stylu gotyckim wzniesiono z rozmachem odpowiadającym ambicjom cesarza, który chciał w ten sposób podkreślić słowiańskie korzenie monarchii czeskiej. Pełne wezwanie świątyni brzmi: kościół Najświętszej Marii Panny, św. Hieronima, Cyryla i Metodego, Wojciecha i Prokopa - imiona patronów odzwierciedlają właśnie ten słowiański program.

Skąd wzięła się nazwa "Emauzy"?

Konsekracja klasztoru i nowego kościoła odbyła się 29 marca 1372 roku, w Poniedziałek Wielkanocny - dzień, w którym liturgia czyta fragment Ewangelii o ukazaniu się Chrystusa uczniom w drodze do Emaus. Od tego czytania wzięła się popularna nazwa całego założenia, używana do dziś znacznie częściej niż oficjalne wezwanie kościoła.

Co stało się z kościołem podczas wojny?

14 lutego 1945 roku, podczas alianckiego nalotu na Pragę, kościół i klasztor zostały poważnie zniszczone. Bomby trafiły w wieże świątyni, niszcząc też dużą część gotyckich fresków zdobiących klasztorne krużganki - cyklu scen ze Starego i Nowego Testamentu, malowanego w XIV wieku według wzorów francuskich i uznawanego za jedno z najcenniejszych dzieł malarstwa gotyckiego w Pradze. Zniszczenia były na tyle rozległe, że przez ponad dwadzieścia lat kościół pozostawał bez pełnego zadaszenia wież.

Dlaczego wieże kościoła wyglądają tak nietypowo?

Odbudowę zwieńczenia wież powierzono architektowi Františkowi Marii Černý - uczniowi Pavla Janáka i Josefa Gočára, wielbicielowi Le Corbusiera. W latach 1964-1968 zaprojektował on dwie asymetryczne, żelbetowe skorupy przypominające rozwinięte żagle lub złożone dłonie, zwieńczone złoconymi iglicami. To śmiałe zestawienie surowego betonu z gotyckim korpusem kościoła wzbudzało kontrowersje, ale z czasem stało się jednym z rozpoznawalnych symboli praskiej panoramy i przykładem odważnej architektury sakralnej okresu powojennego.

Co działo się z klasztorem po wojnie?

W 1950 roku komunistyczne władze znacjonalizowały opactwo i przekazały jego budynki Czechosłowackiej Akademii Nauk, a benedyktyni musieli opuścić Emauzy. Do właściwego użytku liturgicznego kościół wrócił dopiero po latach - nowy ołtarz poświęcono, a pierwszą od dziesięcioleci mszę odprawiono w Poniedziałek Wielkanocny, 21 kwietnia 2003 roku.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się kościół Panny Marii na Slovanech? W praskim Nowym Mieście (Praha 2), w obrębie dawnego klasztoru Emauzy, niedaleko koryta Wełtawy.

Dlaczego kościół nazywa się "na Slovanech"? Nazwa odnosi się do słowiańskich mnichów-benedyktynów obrządku głagolickiego, dla których Karol IV założył tu klasztor w 1347 roku.

Czy można zobaczyć oryginalne gotyckie freski? Częściowo - w krużgankach klasztornych zachowały się fragmenty XIV-wiecznego cyklu malowideł, mimo poważnych zniszczeń z 1945 roku.

Kto zaprojektował charakterystyczne wieże? Nowoczesne, betonowe wieże-skorupy zaprojektował w latach 60. XX wieku architekt František Maria Černý, zastępując zwieńczenia zniszczone podczas wojny.