Schelderomolen

Schelderomolen to murowany wiatrak typu bovenkruier stojący w Schelderode, dzielnicy gminy Merelbeke we Wschodniej Flandrii. Miejscowi nazywają go też "Witte Wachter" – Biały Strażnik – co dobrze oddaje jego rolę punktu orientacyjnego widocznego z daleka ponad polami kouteru.

Skąd wziął się ten młyn?

Na tym samym miejscu wiatrak stoi nieprzerwanie od XVII wieku, choć w zupełnie innej formie niż dzisiejsza. Pierwotnie działał tu drewniany młyn-koźlak (standerdmolen), którego istnienie potwierdza już testament Jacques'a Thienponta z 1669 roku – to najstarszy znany dokument wskazujący na młyn w tym miejscu. Drewniana konstrukcja przetrwała ponad dwa stulecia, zmieniając właścicieli, aż w 1862 roku przeszła w ręce rodziny Van Cauwenberghe.

Dlaczego obecny młyn jest murowany?

Drewniany koźlak ostatecznie zastąpiono w 1907 roku murowaną konstrukcją typu bovenkruier – młynem, w którym obraca się tylko górna część z mechanizmem i skrzydłami, a nie cała budowla. Wzniósł go cieśla młynarski Baerdeman z Velzeke. Warto podkreślić, że Schelderomolen był ostatnim murowanym młynem typu bovenkruier wybudowanym we Wschodniej Flandrii – zamyka więc pewną epokę w historii budownictwa młynarskiego tego regionu.

Jaką rolę odegrał podczas I wojny światowej?

Historia młyna nie ogranicza się do mielenia zboża. Podczas I wojny światowej budynek pełnił funkcję szpitala wojskowego – w tym okresie zaprzestano produkcji młynarskiej, a wnętrze służyło opiece nad rannymi. Ten epizod pokazuje, jak lokalna infrastruktura bywała adaptowana do potrzeb wojennych, nawet jeśli pierwotnie nie miała nic wspólnego z medycyną czy wojskowością.

Jak młyn trafił pod opiekę gminy?

Po latach użytkowania przemysłowego młyn przeszedł w ręce publiczne. W 1989 roku odkupiła go gmina Merelbeke, przejmując odpowiedzialność za jego dalszy los. Dwa lata później, w 1991 roku, obiekt uzyskał status chronionego zabytku, co zabezpieczyło go przed rozbiórką czy niekontrolowanymi przebudowami. Kolejnym krokiem była renowacja techniczna – w 1994 roku młyn odzyskał zdolność do pracy i ponownie może być uruchamiany.

Co warto wiedzieć, odwiedzając Schelderomolen?

Młyn znajduje się przy dawnym Schelderodekouter, w spokojnej, rolniczej okolicy Schelderode. To miejsce łączy w sobie wielowiekową ciągłość – ten sam punkt na mapie służył młynarstwu od czasów, gdy stał tu jeszcze drewniany koźlak, aż po współczesną, odrestaurowaną konstrukcję murowaną. Dla osób interesujących się historią młynarstwa we Flandrii to przykład obiektu, który przetrwał zmianę technologii budowy, wojnę i okres przemysłowego zaniedbania, by ostatecznie zostać uratowany jako zabytek.

Najczęstsze pytania

Czy Schelderomolen wciąż może pracować? Tak, po renowacji zakończonej w 1994 roku młyn odzyskał sprawność techniczną.

Skąd wzięła się nazwa "Witte Wachter"? To lokalne przezwisko młyna, nawiązujące do jego charakterystycznego wyglądu i roli widocznego z daleka punktu orientacyjnego nad okolicznymi polami.

Kto zbudował obecny murowany młyn? Konstrukcję z 1907 roku wzniósł młynarz-cieśla Baerdeman z Velzeke, zastępując wcześniejszy drewniany koźlak.

Czy młyn ma status zabytku? Tak, został wpisany do rejestru zabytków w 1991 roku, dwa lata po przejęciu przez gminę Merelbeke.