Zamek Ratibořice pod Czeską Skalicą

Zamek Ratibořice to niewielka rezydencja pałacowa we wsi o tej samej nazwie, tuż przy Czeskiej Skalicy, w kraju hradeckim. Leży w sercu Doliny Babiczyny (Babiččino údolí) i stanowi realne tło najsłynniejszej powieści literatury czeskiej — „Babiczki" Boženy Němcovej.

Skąd wzięła się ta rezydencja?

Pierwsza pisemna wzmianka o Ratibořicach pochodzi z 1388 roku i wiąże się z rycerzem Vaňkiem z Žampachu, właścicielem ówczesnej warowni, która do końca XVI wieku popadła w ruinę. Na jej miejscu w latach 1702–1708 hrabia Lorenzo Piccolomini, którego ród władał wcześniej także pobliskim Náchodem, wzniósł barokowy pałacyk pomyślany jako letnia rezydencja myśliwska w stylu włoskiego „casina", a nie okazała siedziba rodowa.

Kim była księżna, która nadała temu miejscu dzisiejszy kształt?

W 1792 roku dobra ratibořickie nabył Peter von Biron, książę Kurlandii i Semigalii. Po jego śmierci w 1800 roku majątek odziedziczyła najstarsza córka, Katarzyna Wilhelmina Fryderyka Benigna, znana jako księżna Zaháň (Wilhelmina von Sagan). To ona wybrała Ratibořice na swoją stałą letnią siedzibę i w latach 1825–1826 przebudowała pałac w duchu klasycystyczno-empirowym. Na piętrze do dziś zachował się ciąg salonów urządzonych kolejno w stylu klasycystycznym, empirowym i biedermeierowskim. Wokół zamku księżna założyła naturalistyczny park krajobrazowy, rozciągnięty na całą dolinę rzeki Úpy, a w jego obrębie powstały pawilon myśliwski oraz cieplarnia z palmami.

Jaką rolę odegrał zamek w polityce europejskiej?

Księżna Zaháň przyjmowała w Ratibořicach gości najwyższej rangi — bywali tu kanclerz Austrii Klemens von Metternich oraz car Rosji Aleksander I. W 1813 roku udostępniła pałac na tajne rozmowy dyplomatów pruskich, rosyjskich i austriackich w sprawie koalicji antynapoleońskiej. To epizod wykraczający daleko poza typową funkcję letniej rezydencji szlacheckiej.

Co łączy zamek z powieścią „Babiczka"?

Księżna Zaháň stała się pierwowzorem postaci Pani Księżnej w powieści Boženy Němcovej, która część dzieciństwa spędziła właśnie w Ratibořicach. Dolina pod zamkiem, nazwana później na cześć książki Doliną Babiczyną, wraz z pobliskim młynem i Starym Bielidłem (Staré bělidlo), stała się scenerią akcji powieści. Dziś to właśnie ten literacki kontekst przyciąga tu wielu odwiedzających, obok samej architektury pałacu.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy?

Młyn znany z kart powieści, zwany Młynem Rudra, przetrwał jako zabytek zarówno techniczny, jak i literacki — odbudowano go w 1950 roku tak, by możliwie wiernie odpowiadał opisowi z książki, a dziś można zwiedzić wnętrza typowego młyńskiego mieszkania z XIX wieku. Po śmierci księżnej Zaháň w 1839 roku majątek zmieniał właścicieli, a od 1842 do 1945 roku należał do rodu Schaumburg-Lippe, który w latach 1860–1864 przeprowadził kolejną renowację pałacu. Od 1945 roku obiekt stanowi własność państwa czeskiego i pozostaje pod opieką Narodowego Instytutu Zabytków.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał zamek Ratibořice? Barokowy pałac wzniesiono w latach 1702–1708 z inicjatywy hrabiego Lorenza Piccolominiego, na miejscu średniowiecznej warowni znanej od 1388 roku.

Kim była księżna Zaháň? Katarzyna Wilhelmina, księżna Zaháň i Kurlandii (1781–1839), odziedziczyła Ratibořice w 1800 roku, przebudowała pałac w stylu empirowym i uczyniła go swoją letnią rezydencją.

Jaki związek ma zamek z powieścią „Babiczka"? Księżna Zaháň była pierwowzorem postaci Pani Księżnej w powieści Boženy Němcovej, a okoliczna dolina i młyn stały się scenerią akcji książki.

Co jeszcze można zobaczyć poza samym pałacem? Park krajobrazowy nad rzeką Úpą, pawilon myśliwski, cieplarnię oraz odbudowany młyn ze Starym Bielidłem w Dolinie Babiczynej.

Czyją własnością jest dziś zamek? Od 1945 roku obiekt należy do państwa czeskiego i jest zarządzany przez Narodowy Instytut Zabytków.