Podlažice Monastery

Klasztor w Podlažicach to ruiny średniowiecznego opactwa benedyktynów w miejscowości Podlažice, dziś części miasta Chrast we wschodnich Czechach, w kraju pardubickim. Miejsce to zapisało się w historii jako domniemane miejsce powstania Codex Gigas, czyli słynnej „Biblii Diabła" — największego zachowanego rękopisu na świecie.

Jak dotrzeć?

Podlažice leżą tuż przy Chrast, około 15 kilometrów na południowy wschód od Chrudimi i niecałe 20 kilometrów od Pardubic, stolicy regionu. Najwygodniej dojechać samochodem — okolica znajduje się z dala od głównych tras turystycznych, co czyni ją spokojnym celem wycieczki jednodniowej z Pardubic lub Chrudimi. Współrzędne miejsca to około 49,894°N, 15,949°E. W samym Chrast warto zajrzeć do lokalnego muzeum miejskiego, gdzie można zobaczyć replikę Codex Gigas oraz materiały poświęcone historii klasztoru.

Co zobaczysz?

Opactwo założono około 1159 roku dzięki fundacji rycerza Vrbaty z Kostelca, który przekazał zakonnikom ziemię pod budowę. Pierwsi mnisi przybyli prawdopodobnie z opactwa w Opatovicích nad Labem, a pierwszym opatem klasztoru był Hugo. Budowla powstała w stylu romańskim, a jej ukończenie w 1159 roku wiązało się z podniesieniem statusu wspólnoty z probostwa do rangi opactwa.

Mnisi z Podlažic zajmowali się karczowaniem lasów, zakładaniem nowych wsi i uprawą ziemi, ale też edukacją i sztuką. To właśnie w tym środowisku miał powstać Codex Gigas — ogromny rękopis zawierający pełny tekst Biblii łacińskiej oraz dodatkowe teksty, w tym kronikę Kosmasa. Księga waży około 75 kilogramów i jest dziś uznawana za największy zachowany rękopis na świecie. Ze względu na kłopoty finansowe klasztoru manuskrypt zastawiono w 1245 roku w opactwie w Sedlcu. Legenda głosi, że księgę spisał w jedną noc mnich, który w ten sposób miał odpokutować złamanie zakonnych ślubów i uniknąć kary żywcem zamurowania — z pomocą, jak chce podanie, samego diabła, którego podobizna znajduje się na jednej z kart kodeksu. Historycy oceniają jednak, że realny czas powstania dzieła musiał liczyć co najmniej dwie–trzy dekady pracy jednego skryby.

Znani są też późniejsi opaci klasztoru, m.in. Artleb, wymieniany w 1318 roku, i Domaslav rok później. Do 1360 roku papież nadał opatom Podlažic prawo używania mitry i innych oznak biskupich podczas nabożeństw, co świadczy o wysokiej pozycji wspólnoty. Kres świetności klasztoru przyniósł kwiecień 1421 roku, gdy wojska husyckie spaliły opactwo, a ostatniego opata Jana wraz z dwoma zakonnikami stracono na pobliskim zamku Rychmburk. Majątek klasztorny przeszedł najpierw pod zarząd husyckich urzędników, a w 1432 roku trafił do korony czeskiej.

W 1656 roku dobra podlažickie odkupił kardynał Harrach na rzecz biskupstwa hradeckiego. Na fundamentach dawnego klasztoru biskup Jan František Kryštof z Talmberka wzniósł kościół św. Małgorzaty, ukończony w 1721 roku — stoi on w tym miejscu do dziś. Same ruiny dawnego opactwa przetrwały jeszcze przez kolejne stulecie, aż w 1834 roku biskup Karel Hanl zdecydował o ich ostatecznym usunięciu.

Kiedy przyjechać?

Miejsce najlepiej zwiedzać w cieplejszej połowie roku — od wiosny do wczesnej jesieni — gdy dogodne warunki sprzyjają spacerom po okolicy i zwiedzaniu kościoła św. Małgorzaty. Warto połączyć wizytę z odwiedzinami muzeum miejskiego w Chrast, które przybliża historię Codex Gigas i pokazuje jego replikę — oryginał od połowy XVII wieku znajduje się w Bibliotece Królewskiej w Sztokholmie, dokąd trafił jako łup wojenny w czasie wojny trzydziestoletniej.

Najczęstsze pytania

Czym był klasztor w Podlažicach? Był to benedyktyński klasztor założony około 1159 roku, zniszczony przez wojska husyckie w 1421 roku, znany przede wszystkim jako miejsce powstania Codex Gigas.

Co to jest Codex Gigas? To największy zachowany rękopis świata, ważący około 75 kilogramów, zawierający Biblię łacińską i inne teksty; według legendy spisał go w jedną noc mnich z pomocą diabła.

Gdzie dziś znajduje się oryginał Codex Gigas? Od czasu wojny trzydziestoletniej oryginał przechowywany jest w Bibliotece Królewskiej w Sztokholmie, dokąd trafił jako łup wojsk szwedzkich.

Co zostało z klasztoru w Podlažicach? Same zabudowania klasztorne nie przetrwały — na ich fundamentach w XVIII wieku wzniesiono kościół św. Małgorzaty, a ostatnie ślady ruin usunięto w 1834 roku. Replikę kodeksu można zobaczyć w muzeum w Chrast.