Plaque to Josef Žemlička

Pamiątkowa tablica Josefa Žemličky znajduje się przy ulicy Jihlavská w brneńskiej dzielnicy Bohunice i upamiętnia szesnastoletniego ucznia zastrzelonego podczas sierpniowej inwazji wojsk Układu Warszawskiego w 1968 roku. To jedno z kilkunastu miejsc pamięci rozsianych po Brnie, które przypominają o ofiarach tamtych dni.

Jak dotrzeć?

Tablica wisi po prawej stronie Jihlavskiej, patrząc w kierunku od centrum miasta, na wysokości wysokościowca Fakultní nemocnice Brno (Szpitala Uniwersyteckiego). Najbliższy przystanek komunikacji miejskiej to „Dálniční přivaděč", skąd do tablicy jest zaledwie kilkadziesiąt metrów pieszo. Miejsce leży na trasie łączącej centrum Brna z południowo-zachodnimi dzielnicami, więc łatwo je odwiedzić przy okazji zwiedzania Bohunic czy pobliskiego kampusu uniwersyteckiego.

Co się wydarzyło 21 sierpnia 1968 roku?

Josef Žemlička, urodzony 25 marca 1952 roku, pracował jako uczeń w brneńskich Závodach kuličkových ložisek (zakładach łożysk kulkowych). Rankiem 21 sierpnia 1968 roku, dzień po wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji, przyglądał się nadjeżdżającej kolumnie okupacyjnej w pobliżu stacji benzynowej przy Jihlavskiej. Sowieccy żołnierze próbowali ostrzelać ostrzegawczo motocyklistę, który nie zatrzymał się na ich wezwanie – w tej strzelaninie trafiony został także Žemlička. Nastolatek zmarł w drodze do szpitala.

Jego pogrzeb odbył się 26 sierpnia 1968 roku w rodzinnych Omicích i zgromadził tłumy mieszkańców – śmierć nastolatka stała się jednym z symboli tragedii tamtych sierpniowych dni w regionie brneńskim.

Kto i kiedy postawił tablicę?

Tablicę odsłonięto 20 sierpnia 1991 roku, w przeddzień kolejnej rocznicy inwazji, z inicjatywy Občanskiego Fóra (Forum Obywatelskiego) – ruchu politycznego, który po 1989 roku angażował się w upamiętnianie ofiar komunistycznego reżimu. Autorem brązowej płaskorzeźby jest rzeźbiarz Jiří Sobotka, który przedstawił na niej powaloną postać nawiązującą do stylizowanej flagi czechosłowackiej. Kompozycja w prosty, symboliczny sposób oddaje gwałtowność i bezsensowność śmierci młodego człowieka.

Warto wiedzieć, że druga tablica poświęcona Josefowi Žemličce stoi w jego rodzinnych Omicích, gdzie odsłonięto ją w 2007 roku – to tam znajduje się też jego grób i tam wciąż żywa jest pamięć lokalnej społeczności o tamtych wydarzeniach.

Dlaczego warto się zatrzymać?

Miejsce nie jest typową atrakcją turystyczną, ale dla osób interesujących się najnowszą historią Czechosłowacji i wydarzeniami sierpnia 1968 roku to ważny punkt na mapie Brna. Tablica przypomina, że inwazja wojsk Układu Warszawskiego pociągnęła za sobą ofiary cywilne nawet w mieście, które nie było areną większych starć zbrojnych. W pobliskiej dzielnicy Brno-Líšeň znajdują się kolejne miejsca pamięci osób zabitych tego samego dnia, co pozwala złożyć pełniejszy obraz tragicznych wydarzeń w Brnie sierpnia 1968 roku.

Najczęstsze pytania

Kim był Josef Žemlička? Szesnastoletni uczeń zakładów łożysk kulkowych w Brnie, zastrzelony 21 sierpnia 1968 roku podczas inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację.

Gdzie dokładnie znajduje się tablica? Przy ulicy Jihlavská w Brnie-Bohunicach, po prawej stronie idąc od centrum, na wysokości wysokościowca Szpitala Uniwersyteckiego, blisko przystanku „Dálniční přivaděč".

Kiedy odsłonięto tablicę i kto ją ufundował? 20 sierpnia 1991 roku, z inicjatywy Forum Obywatelskiego (Občanské fórum); autorem brązowej płaskorzeźby jest Jiří Sobotka.

Czy istnieje inne miejsce pamięci Josefa Žemličky? Tak, druga tablica znajduje się w jego rodzinnych Omicích, odsłonięta w 2007 roku.