Plankeveldmolen

Plankeveldmolen to dawny murowany wiatrak stojący na wzniesieniu Plankeveld we Flandrii Wschodniej, w gminie Horebeke, w miejscowości Sint-Maria-Horebeke. Ten niewielki zakątek Ardenów Flamandzkich słynie z pagórkowatego krajobrazu i sieci wiatraków rozsianych po okolicznych wzgórzach, a Plankeveldmolen — znany też pod nazwą Spijtmolen — jest jednym z najstarszych świadectw tej tradycji w regionie.

Skąd wzięła się nazwa i kiedy powstał młyn?

Nazwa nawiązuje wprost do miejsca, w którym stoi budowla — wzniesienia Plankeveld. Historycy datują powstanie młyna na okres przed 1775 rokiem. Obiekt widnieje już na mapie Ferrarisa, jednej z najważniejszych XVIII-wiecznych map terenów dzisiejszej Belgii, a także na mapie z 1789 roku. Te dwa źródła kartograficzne czynią z Plankeveldmolen jeden z lepiej udokumentowanych historycznie młynów w okolicy Horebeke.

Jaki to był typ młyna?

Plankeveldmolen to murowany młyn zbożowy typu grondzeiler (ground-sailer) — konstrukcja, w której skrzydła sięgają niemal do samej ziemi, w odróżnieniu od młynów stawianych na wysokiej podmurówce. Taki układ był typowy dla młynów wznoszonych na naturalnych wzniesieniach, gdzie dodatkowa wysokość konstrukcji nie była konieczna do wykorzystania siły wiatru.

Jak zmieniało się przeznaczenie budynku?

Młyn przez dziesięciolecia pełnił funkcję gospodarczą, mieląc zboże dla okolicznych rolników. W 1925 roku do tradycyjnego wiatraka dodano elektryczny młyn zbożowy — krok typowy dla epoki, w której wiatraki stopniowo traciły rolę wobec elektryfikacji młynarstwa. Przełomowym momentem był rok 1952, kiedy zdemontowano czapę i skrzydła młyna. Od tego czasu zachował się już tylko sam korpus (romp) budowli, pozbawiony charakterystycznego dla wiatraków mechanizmu wiatrowego.

Co stało się z młynem w ostatnich dekadach?

W 1990 roku przeprowadzono renowację murów budynku, dzięki czemu zachowana część konstrukcji przetrwała do dziś w dobrym stanie. Od 2016 roku korpus dawnego młyna pełni funkcję mieszkalną — to rozwiązanie, jakie spotyka się często w przypadku historycznych wiatraków w Belgii, gdy pierwotna funkcja przemysłowa zanika, a sama bryła budynku, często wpisana do rejestru zabytków, zyskuje nowe życie jako dom.

Dlaczego warto zobaczyć Plankeveldmolen?

Dla odwiedzających Ardeny Flamandzkie Plankeveldmolen to przykład tego, jak historyczna architektura wiejska adaptuje się do współczesnych potrzeb, nie tracąc przy tym swojego charakteru. Lokalizacja na wzniesieniu Plankeveld oferuje też charakterystyczny dla regionu widok na faliste, zielone wzgórza Horebeke — jedną z niewielu prawdziwie górzystych partii Flandrii.

Najczęstsze pytania

Czy młyn nadal ma skrzydła? Nie. Skrzydła i czapę usunięto w 1952 roku, zachował się jedynie murowany korpus budowli.

Czy Plankeveldmolen można zwiedzać od środka? Od 2016 roku budynek pełni funkcję prywatnego mieszkania, więc nie jest to obiekt otwarty do zwiedzania.

Jak stary jest ten młyn? Powstał przed 1775 rokiem — widnieje już na mapie Ferrarisa oraz na mapie z 1789 roku.

Czym różni się grondzeiler od innych typów wiatraków? Grondzeiler to młyn, którego skrzydła sięgają niemal do ziemi, w przeciwieństwie do młynów wznoszonych na wysokiej podmurówce — układ typowy dla budowli stawianych na naturalnych wzniesieniach terenu.