Památník padlým legionářům 4. střeleckého pluku Prokopa Velikého v Hradci Králové

Památník padlým legionářům 4. střeleckého pluku Prokopa Velikého to pomnik wojenny w Hradcu Králové, przypominający o żołnierzach 4. pułku strzeleckiego czechosłowackich legionów, którzy zginęli podczas walk w Rosji w latach 1917–1920. Miejsce łączy w sobie historię lokalnego garnizonu z pamięcią o jednym z najważniejszych epizodów czechosłowackiego ruchu niepodległościowego.

Jak dotrzeć?

Pomnik znajduje się w Hradcu Králové, mieście leżącym we wschodnich Czechach, na terenie dawnego kompleksu koszar Gayera. Współrzędne miejsca to 50.2119042, 15.8313392, co pozwala łatwo zlokalizować je na mapie. Hradec Králové jest dobrze skomunikowane koleją i drogami z Pragą oraz innymi miastami regionu, a sam pomnik stoi w przestrzeni miejskiej dostępnej dla pieszych.

Skąd wzięła się ta pamiątka?

Historia pomnika sięga początku lat 20. XX wieku. 13 czerwca 1920 roku żołnierze 4. pułku rosyjskich legionów czechosłowackich wrócili do wolnej już Czechosłowacji i skierowali się prosto do swojego nowego garnizonu w Hradcu Králové, który stał się ich domem na cały okres pierwszej republiki. To właśnie z inicjatywy korpusu oficerskiego tego pułku powstał pomysł upamiętnienia poległych towarzyszy broni.

Pomnik odsłonięto 6 czerwca 1937 roku, na skraju kompleksu koszar Gayera — nazwanych tak na cześć porucznika Jana Gayera (1885–1918), dowódcy pułku i bohatera bitwy pod Lipiagami, który sam poległ jako 199. ofiara wśród żołnierzy jednostki. Projekt pomnika opracowali rzeźbiarz akademicki Josef Škoda oraz architekt prof. Oldřich Šmída.

Jak wyglądał pierwotny pomnik?

Podstawą założenia była podłużna płyta z jasnego kamienia, na której z lewej strony wyryto nazwiska 198 poległych, a z prawej umieszczono portretową płaskorzeźbę porucznika Gayera. Przed płytą stanął z jednej strony brązowy posąg w pełni uzbrojonego żołnierza czechosłowackiego, a z drugiej — wieczny znicz. Całość tworzyła spójną kompozycję łączącą indywidualny hołd dla dowódcy z ogólną pamięcią o poległych żołnierzach pułku.

Zniszczenie i odbudowa

Oryginalny pomnik przetrwał w Hradcu Králové do 1940 roku, kiedy został zniszczony przez okupacyjne władze niemieckie. Legionistom udało się wówczas uratować jedynie metalowy relief z podobizną Gayera, który dziś znajduje się w zbiorach Muzeum Wschodnich Czech. Po latach pomnik odtworzono — obecna wersja obejmuje naturalnej wielkości posąg żołnierza oraz tablice z 209 nazwiskami poległych członków 4. pułku strzeleckiego czechosłowackich legionów w Rosji, którzy zginęli w latach 1917–1920.

Dlaczego warto się zatrzymać?

To miejsce ma znaczenie wykraczające poza samą architekturę pomnika — jest świadectwem losów czechosłowackich legionistów, którzy walczyli w Rosji o niepodległość swojego kraju, a po powrocie związali się na trwałe z garnizonem w Hradcu Králové. Odbudowany pomnik przypomina zarówno o ofierze poszczególnych żołnierzy, jak i o trudnej historii samego upamiętnienia, zniszczonego w czasie okupacji.

Najczęstsze pytania

Kogo upamiętnia pomnik w Hradcu Králové? Pomnik upamiętnia poległych żołnierzy 4. pułku strzeleckiego czechosłowackich legionów w Rosji, w tym ich dowódcę, porucznika Jana Gayera.

Kiedy powstał oryginalny pomnik? Został odsłonięty 6 czerwca 1937 roku, na skraju kompleksu koszar Gayera w Hradcu Králové.

Co stało się z pierwotnym pomnikiem? Został zniszczony przez Niemców w 1940 roku; ocalał jedynie metalowy relief z podobizną Jana Gayera, przechowywany dziś w Muzeum Wschodnich Czech.

Ile nazwisk widnieje na obecnym pomniku? Na odbudowanym pomniku znajdują się nazwiska 209 poległych żołnierzy 4. pułku, którzy zginęli w latach 1917–1920.