Památník obětem železné opony

Památník obětem železné opony to pomnik ku czci ofiar komunistycznego reżimu w miejscowości Svatý Kříž pod Chebem, tuż przy dawnym przejściu granicznym do niemieckiego Waldsassen. Miejsce upamiętnia ludzi, którzy w latach 1948–1989 zginęli, próbując przekroczyć strzeżoną granicę oddzielającą Czechosłowację od Zachodu.

Jak dotrzeć?

Pomnik stoi przy drodze nr 214, na terenie dawnej ścieżki patrolowej wzdłuż byłej granicy państwowej, w miejscowości Svatý Kříž należącej do gminy Cheb. Z centrum Chebu dojazd zajmuje kilkanaście minut samochodem lub rowerem — trasa prowadzi w stronę granicy z Niemcami, w kierunku Waldsassen. Miejsce leży też na szlaku rowerowym biegnącym śladem dawnej żelaznej kurtyny, łączącym punkty pamięci wzdłuż byłej granicy czechosłowacko-niemieckiej. Wstęp na teren pomnika jest bezpłatny i możliwy przez cały rok.

Co zobaczysz?

Centralnym elementem pomnika są dwie wydrążone metalowe kolumny ustawione na wzniesionym, okrągłym cokole, połączone łańcuchem, którego środkowe ogniwo jest przerwane. Kompozycja symbolizuje zerwane więzi i okowy, które ludzie próbujący uciec na Zachód przełamywali własną determinacją, płacąc za to niejednokrotnie życiem. Autorem rzeźby jest akademicki rzeźbiarz Antonín Kašpar, a architektoniczną oprawę miejsca zaprojektował Jaroslav Šusta. Pomysłodawcą powstania pomnika był historyk i pisarz Václav Jiřík, który od lat dokumentował losy ofiar żelaznej kurtyny na zachodniej granicy Czech.

Na pomniku wymieniono nazwiska 82 osób, które zginęły na tym odcinku granicy — zastrzelone przez strażników, porażone prądem na zasiekach elektrycznych lub zmarłe w inny sposób podczas prób przedostania się na drugą stronę w latach 1948–1981. Lista, choć obszerna, nie jest kompletna — dokumentacja wielu przypadków wciąż jest przedmiotem badań historyków.

Pomnik odsłonięto 27 czerwca 2006 roku, w Dniu Pamięci Ofiar Reżimu Komunistycznego. Powstał z inicjatywy miasta Cheb, przy wsparciu finansowym państwa i samorządu wojewódzkiego. Podczas uroczystości pomnik poświęcił wikariusz Filip Zdeněk Lobkowicz, a wśród uczestników znalazł się Jiří Dienstbier, pierwszy powojenny minister spraw zagranicznych po 1989 roku — sam symbol przemian, jakie umożliwiły odsłonięcie tego miejsca pamięci.

Dlaczego warto tu przyjechać?

To miejsce ma wymiar przede wszystkim historyczny i refleksyjny, nie turystyczno-rozrywkowy. Dla osób interesujących się najnowszą historią Czech i losami ludzi próbujących uciec zza żelaznej kurtyny to konkretny, namacalny punkt na mapie — w przeciwieństwie do muzealnych ekspozycji, pomnik stoi dokładnie tam, gdzie realnie przebiegała strzeżona granica. Okoliczna, dziś już cicha i zielona okolica kontrastuje z dramatyczną historią, którą przypomina ta rzeźba.

Kiedy przyjechać?

Pomnik można odwiedzać przez cały rok, ponieważ znajduje się pod otwartym niebem i nie wymaga wcześniejszej rezerwacji. Wiosna i lato sprzyjają połączeniu wizyty ze zwiedzaniem szlaku rowerowego wzdłuż dawnej granicy, jesienią i zimą miejsce zyskuje bardziej surowy, kontemplacyjny charakter, który dobrze koresponduje z jego przeznaczeniem.

Najczęstsze pytania

Komu poświęcony jest pomnik w Svatém Kříži pod Chebem? Ofiarom, które w latach 1948–1989 zginęły, próbując przekroczyć strzeżoną granicę między komunistyczną Czechosłowacją a Niemcami Zachodnimi.

Kto zaprojektował pomnik? Rzeźbę wykonał akademicki rzeźbiarz Antonín Kašpar, a oprawę architektoniczną zaprojektował Jaroslav Šusta, z inicjatywy historyka Václava Jiříka.

Ile nazwisk widnieje na pomniku? Wypisano nazwiska 82 osób, które zginęły na tym odcinku granicy w latach 1948–1981 — zastrzelonych, porażonych prądem lub zmarłych w innych okolicznościach.

Kiedy odsłonięto pomnik? 27 czerwca 2006 roku, w Dniu Pamięci Ofiar Reżimu Komunistycznego, z udziałem m.in. Jiřího Dienstbiera.