Statue of Franz-Joseph I in front of the Císařské lázně

Pomnik Franciszka Józefa I stoi przed budynkiem Łaźni Cesarskich (Císařské lázně) we Franciszkowych Łaźniach, jednym z najbardziej reprezentacyjnych miejsc tego zachodnioczeskiego kurortu. Rzeźba przedstawia najdłużej panującego cesarza Austro-Węgier w chwili, która dla uzdrowiska miała szczególne znaczenie – trzyma w dłoni dokument z napisem „Franzensbad MDCCXCIII”, nawiązujący do dekretu dworskiego z 27 kwietnia 1793 roku, na mocy którego zezwolono na budowę pierwszych obiektów publicznych i prywatnych w nowo powstającym mieście kuracyjnym.

Kto i kiedy stworzył pomnik?

Autorem posągu jest czeski rzeźbiarz Josef Václav Pekárek (1873–1930), znany przede wszystkim z portretowych realizacji rzeźbiarskich w duchu secesyjnym. Za wzór posłużyła mu oficjalna fotografia cesarza wykonana w 1908 roku, z okazji obchodów sześćdziesięciolecia jego panowania – to właśnie z tego zdjęcia zaczerpnięto charakterystyczne, lekko pochylone ułożenie głowy władcy, które rzeźbiarz wiernie odtworzył w brązie.

Jak ubrany jest cesarz na pomniku?

Zamiast typowego dla wizerunków władców munduru wojskowego, Franciszek Józef I został przedstawiony w stroju Orderu Złotego Runa – jednego z najstarszych i najbardziej prestiżowych odznaczeń rycerskich w Europie. Strój uzupełnia medal orderowy zawieszony na złotym łańcuchu, co nadaje postaci uroczysty, ceremonialny charakter, odpowiedni dla miejsca upamiętniającego założyciela uzdrowiska.

Jaka jest historia tego konkretnego posągu?

Rzeźba ma nietypową biografię jak na pomnik osadzony w kurortowej scenerii. Do 1919 roku zdobiła wnętrze głównego dworca kolejowego w Pradze, co oznacza, że powstała jeszcze za życia monarchii habsburskiej i przez dekady funkcjonowała w zupełnie innym kontekście – jako element wystroju jednego z najważniejszych węzłów kolejowych ówczesnej Europy Środkowej. Po rozpadzie Austro-Węgier i powstaniu Czechosłowacji symbole dawnej monarchii usuwano z przestrzeni publicznej, co najpewniej przesądziło o losie posągu na kolejne dziesięciolecia.

Kiedy pomnik trafił przed Łaźnie Cesarskie?

Uroczyste odsłonięcie posągu w obecnej lokalizacji, przed budynkiem Císařské lázně we Franciszkowych Łaźniach, odbyło się 25 września 2004 roku. W ceremonii uczestniczył Otto von Habsburg, wnuk cesarza Franciszka Józefa I i przez lata jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci związanych z dziedzictwem dawnej monarchii habsburskiej w Europie Środkowej. Jego obecność nadała wydarzeniu wymiar symboliczny – powrót wizerunku monarchy do miasta, które powstało i rozwinęło się dzięki jego dekretowi, spinał klamrą historię uzdrowiska sięgającą końca XVIII wieku.

Dlaczego to miejsce warto zobaczyć?

Pomnik łączy w sobie kilka wątków istotnych dla zrozumienia Franciszkowych Łaźni: początek miasta jako uzdrowiska powołanego decyzją cesarską, burzliwe losy symboli monarchii habsburskiej w XX wieku oraz współczesne, pojednawcze podejście do tej historii, widoczne w geście odsłonięcia posągu z udziałem potomka dynastii. Lokalizacja przed Łaźniami Cesarskimi – jednym z najbardziej charakterystycznych budynków kurortu – sprawia, że pomnik naturalnie wpisuje się w trasę spacerową po historycznym centrum uzdrowiska.

Najczęstsze pytania

Kto jest przedstawiony na pomniku? Cesarz Austrii i król Węgier Franciszek Józef I, którego dekret z 1793 roku umożliwił powstanie Franciszkowych Łaźni.

Kto wykonał rzeźbę? Czeski rzeźbiarz Josef Václav Pekárek, na podstawie fotografii cesarza z 1908 roku.

Gdzie pierwotnie stał posąg? We wnętrzu głównego dworca kolejowego w Pradze, do 1919 roku.

Kiedy odsłonięto pomnik w obecnym miejscu? 25 września 2004 roku, w obecności Otto von Habsburga, wnuka cesarza.

Co trzyma cesarz w dłoni? Dokument z napisem „Franzensbad MDCCXCIII”, nawiązujący do dekretu z 1793 roku zezwalającego na budowę miasta.