Památník Bratrancú Veverkových

Pomnik Braci Stryjecznych Veverków stoi w wiosce Rybitví, około 4 km na północny zachód od Pardubic, w kraju pardubickim. Upamiętnia dwóch kuzynów, Václava i Františka Veverków, którzy w 1827 roku skonstruowali i przetestowali ulepszony pług zwany „ruchadłem".

Kim byli bracia Veverkowie?

Václav Veverka urodził się 10 grudnia 1790 roku, jego kuzyn František — 3 marca 1799 roku. Obaj pochodzili z Rybitví. Václav pracował jako kowal, František zajmował się gospodarstwem rolnym. Połączenie tych dwóch zawodów okazało się kluczowe dla wynalazku: kowalskie umiejętności pozwoliły wykuć odpowiednie elementy metalowe, a rolnicze doświadczenie podpowiedziało, jak powinno działać narzędzie do uprawy ziemi.

Na czym polegał wynalazek ruchadła?

Ruchadło różniło się od używanych wcześniej pługów hakowych tym, że nie tylko rozrywało glebę, ale też ją kruszyło i odwracało, ograniczając wysiłek fizyczny rolnika. Głębokość orki dało się regulować za pomocą wału opartego na przednich kółkach. Pierwszą bruzdę nowym urządzeniem bracia wyorali w 1827 roku w pobliżu kuźni w Rybitví — dokładnie w miejscu, gdzie dziś stoi jeden z dwóch pomników.

Dlaczego doszło do sporu o autorstwo?

Kilka lat po wynalezieniu ruchadła urzędnik Jan Kainz z pobliskich Choltic ogłosił się jego twórcą i nazwał urządzenie „Kainzpflugiem". W 1832 roku pokazał je jako własne na wystawie rolniczej w Pradze. Poeta Josef Jaroslav Langer oraz profesor Ignác Lhotský próbowali udokumentować prawdziwe autorstwo braci Veverków, jednak uznanie nie przyszło szybko — obaj kuzyni zmarli w 1849 roku, nie doczekawszy oficjalnego potwierdzenia swojego wynalazku. Spór o to, kto naprawdę wymyślił ruchadło, przerodził się z czasem w spór narodowościowy czesko-niemiecki, który ciągnął się przez drugą połowę XIX wieku. Dopiero w latach 1882–1883 František Vratislav Sova z Towarzystwa Rolniczego w Pardubicach dotarł do żyjących jeszcze świadków tamtych wydarzeń i opublikował książkę „Vynálezci ruchadla" (Wynalazcy ruchadła), która ostatecznie potwierdziła autorstwo braci Veverków.

Co dziś można zobaczyć w Rybitví?

W Rybitví znajdują się dwa obiekty związane z braćmi Veverkami. Pierwszy to pomnik w ogrodzie przylegającym do rodzinnego domu — rzeźbę z piaskowca z Hořic wykonali prascy kamieniarze według projektu rzeźbiarza Josefa Strachovskiego. Drugi pomnik stoi około 50 metrów od domu, dokładnie tam, gdzie w 1827 roku bracia wyorali swoją pierwszą bruzdę — na jego szczycie umieszczono rzeźbę pługa. Rodzinny dom pełni dziś funkcję niewielkiego muzeum i jest otwarty dla zwiedzających od maja do września, w niedziele w godzinach 12:30–15:30.

Jak dojechać do pomnika?

Rybitví leży około 4 km na północny zachód od centrum Pardubic, na wysokości około 222 m n.p.m. (współrzędne GPS: 50.056, 15.699). Sam pomnik na miejscu pierwszej orki jest dostępny bez ograniczeń przez cały rok, natomiast zwiedzanie domu-muzeum wymaga dostosowania się do sezonowych godzin otwarcia.

Najczęstsze pytania

Kim byli bracia Veverkowie? Václav (ur. 1790) i František (ur. 1799) Veverkowie byli kuzynami z Rybitví — kowalem i rolnikiem, którzy wspólnie skonstruowali ulepszony pług.

Co to jest ruchadło? To ulepszony pług, który oprócz rozrywania gleby potrafił ją także kruszyć i odwracać, a głębokość orki regulowano za pomocą wału na przednich kółkach.

Dlaczego pomnik jest ważny historycznie? Upamiętnia miejsce pierwszej orki ruchadłem w 1827 roku oraz przypomina o wieloletnim sporze o autorstwo wynalazku, rozstrzygniętym dopiero w latach 80. XIX wieku.

Czy można zwiedzić dom rodzinny braci Veverków? Tak, dom-muzeum jest otwarty od maja do września, w niedziele w godzinach 12:30–15:30.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? W Rybitví, około 4 km na północny zachód od Pardubic, w miejscu, gdzie w 1827 roku bracia wyorali pierwszą bruzdę nowym pługiem.