Padlým

Padlým to skromny pomnik we wsi Velká, dziś części gminy Kamýk nad Vltavou w powiecie Příbram, w kraju środkowoczeskim. Czeska nazwa w dosłownym tłumaczeniu znaczy „Poległym" – to typowe określenie lokalnych pomników wojennych, jakie można spotkać w wielu czeskich wsiach, upamiętniających mieszkańców zmarłych w wojnie. Sam obiekt stoi w niewielkiej osadzie nad Wełtawą, otoczonej skałami i lasem, z dala od głównych szlaków turystycznych regionu.

Gdzie dokładnie leży Velká?

Wieś położona jest około 2,5 km na północ od Kamýka nad Wełtawą, przy ujściu potoku Vápenický do Wełtawy, tuż przy drodze II/102. Przez cadastralne terytorium zwane „Velká nad Vltavou" (4,14 km²) przebiega granica powiatu Příbram w środkowoczeskim kraju. Do 1979 roku Velká była samodzielną gminą – od 1 stycznia 1980 roku stanowi część Kamýka nad Vltavou. W latach 1954–1960 istniała nawet wspólna gmina Velká–Vestec, liczącą wówczas ponad 250 mieszkańców.

Jak duża jest ta miejscowość?

Według spisu z 2021 roku Velká liczyła 104 mieszkańców w 52 domach – to niewiele w porównaniu z historycznym szczytem 326 osób odnotowanym w 1900 roku. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1325 roku, a jej dzieje wiążą się też z pobliskim zamkiem Vrškamýk, wzmiankowanym w 1523 roku. Miejscowa straż pożarna działa od 1905 roku. W latach 1952–1954, w związku z budową zapory w Slapach i spiętrzeniem Wełtawy, zalaniu uległo 14 domów wsi.

Co przyciąga turystów w okolicy pomnika?

Na lewym brzegu Wełtawy, naprzeciw Velkiej, rozciąga się tzw. „skalní město" – skalne miasto z granitowymi formacjami o nazwach Sfingy, Komín, Bába s nůší i Supí hlava. To uznane miejsce wspinaczkowe z ponad 200 drogami o trudności od 3 do 8 w skali UIAA. Wzdłuż rzeki biegnie też historyczna ścieżka „Dlážděnka", dostępna pieszo, gdy poziom wody w zbiorniku nie przekracza 267 m n.p.m. W kanionie Wełtawy w okolicach Velkiej i Kamýka żyje krytycznie zagrożony okaz motyla – okaz bełopásný, którego siedlisko jest chronione poprzez wykaszanie zboczy i wypas kóz.

Co wiadomo o samym pomniku Padlým?

Dostępne źródła nie precyzują roku odsłonięcia pomnika, liczby upamiętnionych nazwisk ani konkretnego konfliktu, którego dotyczy – tego typu obiekty w czeskich wsiach powstawały zazwyczaj po pierwszej wojnie światowej, część uzupełniano później o ofiary drugiej wojny. Bez dodatkowej dokumentacji terenowej nie da się jednoznacznie potwierdzić tych szczegółów dla Velkiej, dlatego ograniczamy się do pewnego minimum: jest to lokalny pomnik pamięci, noszący nazwę wprost odnoszącą się do poległych mieszkańców wsi.

Najczęstsze pytania

Co znaczy nazwa Padlým? To czeskie słowo w dopełniaczu/celowniku liczby mnogiej, które w opisie pomnika oznacza „Poległym" – typowy tytuł lokalnych pomników wojennych.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? We wsi Velká, części gminy Kamýk nad Vltavou, w powiecie Příbram, około 2,5 km na północ od centrum Kamýka.

Czy w okolicy jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak – skalne miasto ze wspinaczkowymi formacjami granitowymi na przeciwległym brzegu Wełtawy oraz historyczna ścieżka Dlážděnka wzdłuż rzeki.

Jak dojechać do Velkiej? Przez wieś przebiega droga II/102, łącząca ją z Kamýkiem nad Vltavou i okolicznymi miejscowościami powiatu Příbram.

Ile osób mieszka dziś w Velkiej? Według spisu z 2021 roku – 104 osoby w 52 domach, znacznie mniej niż historyczny szczyt 326 mieszkańców z 1900 roku.