Zamek Osek

Zamek Osek stoi w samym środku niewielkiej wsi Osek w okresie rokycańskim, w kraju plzeńskim, kilka kilometrów od osady Nový Dvůr, która administracyjnie należy do tej właśnie gminy. To skromna, barokowa rezydencja wyrosła z dawnej gotyckiej strażnicy – budynek, który przez wieki zmieniał właścicieli i funkcję, a dziś jest prywatną własnością, powoli odzyskiwaną z zaniedbania.

Jak powstała pierwsza budowla na tym miejscu?

Początki obiektu sięgają drugiej połowy XIV wieku, kiedy w Oseku stanęła niewielka gotycka strażnica obronna. Najstarsze wzmianki pisane o miejscowej fortalicji historycy datują różnie – jedni wskazują na dokument z 1379 roku związany z Lipoltem z Chrástu, inni, jak badacz Jiří Úlovec, uważają, że pierwsza jednoznaczna wzmianka o samej budowli pochodzi dopiero z 1572 roku. Niezależnie od tego, która data jest ściślej trafna, wieś Osek istniała i miała swojego pana już w średniowieczu, a fortalicja pilnowała okolicznych gruntów i drogi.

Kiedy strażnica zmieniła się w renesansową, a później barokową rezydencję?

W drugiej połowie XVI wieku pierwotną strażnicę rozbudowano i przebudowano w duchu renesansu, dostosowując ją do wygodniejszego zamieszkania niż tylko obrony. Kolejna, decydująca metamorfoza nadeszła znacznie później. W 1681 roku majątek i zamek nabył Ferdinand Leopold Nostic, a około 1689 roku dobudował trzykondygnacyjną wieżę i doprowadził do barokowej przebudowy całej rezydencji. To właśnie ten etap, a nie średniowieczna strażnica, ukształtował sylwetkę budynku, jaką można zobaczyć w Oseku obecnie.

Do kogo należał zamek po Nosticach?

Rodzina Nosticów władała Osekiem do 1734 roku. Później majątek przeszedł w ręce Šternberków, a w kolejnych dekadach zmieniał właścicieli jeszcze kilka razy, aż ostatecznie trafił do rąk Colloredo-Mansfeldów, związanych z pobliskim Zbirohem. Ta seria zmian właścicielskich jest typowa dla wielu drobnych czeskich rezydencji szlacheckich – zamek nigdy nie był ośrodkiem wielkiego rodu magnackiego, lecz raczej niewielkim, lokalnym centrum administracyjnym majątku ziemskiego.

Czym jest zamek dzisiaj i czy można go zwiedzać?

Od 1964 roku budynek figuruje jako chroniony zabytek kultury Republiki Czeskiej. W czasach powojennych stał w centrum dawnego zespołu gospodarstwa państwowego i służył jako mieszkania dla pracowników rolnych – to typowy los wielu małych zamków w Czechosłowacji tamtego okresu, gdy dawne rezydencje przestawały pełnić funkcję reprezentacyjną. Obecnie zamek jest własnością prywatną i jest stopniowo remontowany, jednak nie jest udostępniony do zwiedzania z przewodnikiem – nie ma tu wystawionej trasy turystycznej ani umeblowanych komnat otwartych dla odwiedzających. Można natomiast obejrzeć budynek z zewnątrz, przechadzając się po samej wsi Osek.

Co łączy zamek z Nowym Dworem?

Nový Dvůr to niewielka osada wchodząca w skład gminy Osek, leżąca w części miejscowej zwanej Vitinka, kilka kilometrów od centrum wsi z zamkiem. Według spisu z 2011 roku mieszkało tam zaledwie kilkadziesiąt osób w kilkudziesięciu domach – to typowa, cicha osada rolnicza pośród wzgórz kraju plzeńskiego. Sama gmina Osek leży około czterech kilometrów na północ od miasta Rokycany i liczy nieco ponad tysiąc mieszkańców. Odwiedzający Nový Dvůr mają więc zamek Osek jako najbliższy zabytek architektury w okolicy, choć trzeba pamiętać, że to obiekt prywatny, a nie muzeum.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się zamek Osek? W centrum wsi Osek, w okresie rokycańskim kraju plzeńskiego, kilka kilometrów od osady Nový Dvůr i około czterech kilometrów na północ od miasta Rokycany.

Czy zamek Osek jest otwarty dla turystów? Nie. Budynek jest własnością prywatną i nie ma wyznaczonej trasy zwiedzania – można go obejrzeć jedynie z zewnątrz.

Skąd pochodzi dzisiejszy, barokowy wygląd zamku? Z przebudowy przeprowadzonej po 1681 roku przez Ferdinanda Leopolda Nostica, w trakcie której około 1689 roku dodano trzykondygnacyjną wieżę.

Kto władał zamkiem po rodzie Nosticów? Po 1734 roku majątek przeszedł do Šternberków, a później do kolejnych właścicieli, ostatecznie trafiając do Colloredo-Mansfeldów ze Zbirohu.

Czym Nový Dvůr jest względem Oseku? To niewielka osada wchodząca administracyjnie w skład gminy Osek, w jej części miejscowej Vitinka, leżąca kilka kilometrów od samego zamku.