Old Synagogue in Plzeň

Stara Synagoga w Pilznie to najstarszy zachowany żydowski dom modlitwy w mieście, ukryty w niepozornym dziedzińcu między ulicami Smetanovy sady i Americká třída. Mimo skromnej fasady kryje ponad stopięćdziesięcioletnią historię związaną z odrodzeniem żydowskiej społeczności w Pilznie.

Kiedy i przez kogo zbudowano synagogę?

Budynek wzniesiono w latach 1857-1859 według projektu Martina Stelzera, pilzneńskiego radnego i budowniczego, a same prace budowlane wykonał Wenzel Wiesner. Powstanie synagogi wiązało się bezpośrednio z powrotem Żydów do Pilzna — po wygnaniu w 1504 roku społeczność mogła ponownie osiedlać się w mieście dopiero od połowy XIX wieku. Liczba żydowskich mieszkańców rosła wówczas bardzo szybko: w 1854 roku w Pilznie mieszkało 249 Żydów, a już w 1870 roku - 1207.

Jak zaprojektowano wnętrze i bryłę budynku?

Synagogę zaprojektowano w stylu neoromańskim. Prostokątny budynek ma wymiary około 20 na 14 metrów i wysokość 12 metrów. W głównej sali umieszczono dwupiętrową galerię dla kobiet, wspartą na drewnianych kolumnach. Budynek łączyła z sąsiednią kamienicą drewniana galeria oraz kamienne schody, co tworzyło niepowtarzalny zespół architektoniczny.

Dlaczego synagoga straciła na znaczeniu jeszcze przed wojną?

Rola Starej Synagogi jako głównego miejsca modlitwy zakończyła się w 1893 roku, gdy oddano do użytku znacznie większą Wielką Synagogę w Pilznie. Od tego momentu budynek pełnił funkcję magazynu. Paradoksalnie to właśnie ta zmiana przeznaczenia i wynikające z niej odsunięcie na dalszy plan sprawiły, że obiekt przetrwał okres okupacji nazistowskiej w cieniu, z dala od uwagi.

Jak wyglądała powojenna odbudowa obiektu?

W latach 90. XX wieku budynek zwrócono Żydowskiej Gminie w Pilznie, a dzięki fundacji Rudolfa Löwyego przeprowadzono najpilniejsze prace, w tym wymianę dachu i więźby dachowej. Kompleksową rekonstrukcję zrealizowano w latach 2010-2014 w ramach projektu „10 hvězd" (10 gwiazd), obejmującego rewitalizację zabytków żydowskich w Czechach. Prace zakończono w czerwcu 2014 roku.

Co można zobaczyć w synagodze dzisiaj?

Stara Synagoga wciąż służy członkom Żydowskiej Gminy w Pilznie do celów religijnych i jest otwarta dla zwiedzających przez cały rok. Na trzeciej galerii urządzono stałą wystawę poświęconą historii pilzneńskich Żydów, a na drugiej galerii - ekspozycję dotyczącą żydowskich obrzędów, zwyczajów i tradycji.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma Stara Synagoga w Pilznie? Budynek wzniesiono w latach 1857-1859, ma więc ponad 165 lat.

Czy Stara Synagoga jest nadal używana? Tak, nadal służy do celów religijnych członkom Żydowskiej Gminy w Pilznie i jest otwarta dla zwiedzających.

Dlaczego synagogę nazywa się „starą"? Ponieważ w 1893 roku w Pilznie powstała znacznie większa Wielka Synagoga, która przejęła rolę głównego miejsca modlitwy, a wcześniejszy budynek zaczęto określać jako „stary".

Gdzie dokładnie znajduje się synagoga? W dziedzińcu między ulicami Smetanovy sady i Americká třída w centrum Pilzna.