Nové Zámky (Nesovice)

Nové Zámky to niedokończony renesansowy zamek stojący na wzniesieniu nad rzeką Litavą, na wschodnim skraju wsi Nesovice w powiecie Vyškov, w kraju jihomoravském. Powstał w drugiej połowie XVI wieku jako ambitna, ale nigdy w pełni niezrealizowana rezydencja szlachecka, a jego dwuskrzydłowa, jednopiętrowa bryła do dziś świadczy o przerwanych planach budowniczego.

Gdzie leży zamek Nové Zámky?

Zamek znajduje się na wschodnim krańcu Nesovic, niewielkiej wsi w powiecie Vyškov na Morawach, na wzgórzu górującym nad doliną rzeki Litavy. Lokalizacja ta nie jest przypadkowa - wybrano ją ze względu na walory obronne i widokowe, typowe dla renesansowych rezydencji szlacheckich tego okresu.

Jaka jest historia zamku?

Budowę zainicjował rycerz Záviš z Víckovic, który w 1561 roku postawił sobie za cel wzniesienie nowej, reprezentacyjnej siedziby w miejsce dotychczasowych, skromniejszych zabudowań. Nad wejściem do wieży bramnej zachowała się pamiątkowa tablica z napisem informującym, że budowę założono w poniedziałek przed świętem św. Jerzego roku 1561.

Záviš prowadził prace do swojej śmierci w 1569 roku. Kontynuował je jego syn Přemek, jednak już w 1575 roku majątek sprzedano braciom Jindřichowi i Zikmundowi ze Zástřizl, którzy z kolei szybko przekazali go rodzinie Martinovských z Rozseče. Zamek projektował architekt pochodzący z północnej Italii, prawdopodobnie mający kontakt z budowniczymi pobliskiego zamku w Bučovicach - stąd widoczne podobieństwa stylistyczne między obiema rezydencjami.

Pierwotny plan przewidywał znacznie większą, wieloskrzydłową budowlę wzorowaną na włoskich willach fortyfikowanych typu "barco", łączącą elementy zanikającego już wtedy zamku-kasztelu z nowoczesną, reprezentacyjną rezydencją. Zrealizowano jednak zaledwie niewielką część tego zamierzenia - dziś zachowały się tylko skrzydło wschodnie i połowa skrzydła północnego.

Kto był właścicielem zamku?

Od czasu powstania Nové Zámky zmieniały właścicieli kilkadziesiąt razy - historycy liczą ich na około dwudziestu. W 1798 roku majątek nabył książę Alois Josef von Liechtenstein, włączając go do rozległego dominium bučovickiego. Ten krok oznaczał w praktyce koniec funkcji zamku jako samodzielnej siedziby szlacheckiej - stał się on odtąd jedynie elementem większego majątku.

Po drugiej wojnie światowej budynek utracił swoją reprezentacyjną funkcję i służył celom gospodarczym - działała w nim drobiarnia oraz spichlerz. Zwrot w losach obiektu nastąpił w 2002 roku, gdy w ramach restytucji Nové Zámky odzyskała rodzina Floriánów, która na krótko udostępniła zamek zwiedzającym. Z powodu wysokich kosztów niezbędnego remontu rodzina zdecydowała się jednak na sprzedaż - nowym właścicielem stał się Tomáš Novotný, który podjął się generalnej rekonstrukcji obiektu.

Co można zobaczyć na miejscu dzisiaj?

Nové Zámky to przede wszystkim cenny przykład wczesnej architektury renesansowej na Morawach - niedokończony, ale właśnie dlatego szczególnie interesujący dla badaczy i miłośników historii architektury. Zamek jest własnością prywatną i przechodzi prace remontowe mające na celu ochronę i zachowanie tej rzadkiej budowli. Dostępność dla zwiedzających bywała ograniczana w różnych okresach ze względu na trwające remonty, dlatego przed planowaną wizytą warto sprawdzić aktualny status obiektu na miejscu lub u lokalnych źródeł turystycznych.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się zamek Nové Zámky? Na wschodnim skraju wsi Nesovice, w powiecie Vyškov, w kraju jihomoravském, na wzgórzu nad rzeką Litavą.

Kiedy powstał zamek? Budowę zaczęto w 1561 roku z inicjatywy rycerza Záviša z Víckovic i prowadzono ją do jego śmierci w 1569 roku, jednak zamek nigdy nie został ukończony według pierwotnego planu.

Kto zaprojektował zamek? Projekt przygotował architekt pochodzący z północnej Italii, który miał prawdopodobnie kontakt z budowniczymi pobliskiego zamku w Bučovicach.

Dlaczego zamek jest niedokończony? Śmierć fundatora w 1569 roku i kolejne zmiany właścicieli przerwały realizację pierwotnego, wieloskrzydłowego planu - dziś zachowała się tylko część zamierzonej budowli.

Czy zamek można dziś zwiedzać? Obiekt jest własnością prywatną i w przeszłości bywał zamykany na czas prac remontowych, dlatego dostępność dla turystów warto zweryfikować przed wizytą.