New Jewish cemetery in Pardubice

Nowy cmentarz żydowski w Pardubicach to wciąż zachowana nekropolia żydowskiej społeczności miasta, założona w 1883 roku w dzielnicy Jesenčany. Choć fizycznie sąsiaduje z krematorium i głównymi alejami Centralnego cmentarza miejskiego, tworzy odrębną, ogrodzoną część z własną historią, administrowaną przez lokalną gminę żydowską.

Dlaczego cmentarz przeniesiono w 1883 roku?

Wcześniejsze miejsce pochówków pardubickich Żydów istniało od 1624 roku, w okolicy dawnej ulicy Żydowskiej (Židov), i służyło społeczności przez blisko 260 lat. Gdy pod koniec XIX wieku miasto zaczęło się intensywnie rozwijać, władze miejskie zdecydowały o wytyczeniu nowego, większego terenu pochówkowego na południowym skraju Pardubic, w rejonie Jesenčan – w tym samym czasie, gdy nieco dalej powstawał nowy chrześcijański cmentarz centralny. Stary cmentarz żydowski formalnie zamknięto dla nowych pochówków, a jego funkcję przejęła nowa nekropolia.

Co dziś można zobaczyć na terenie cmentarza?

Na obszarze nowego cmentarza żydowskiego stoi ponad 400 nagrobków, uporządkowanych w dziesięciu rzędach. Wśród nich znajduje się siedem macew przeniesionych ze starego cmentarza – to najstarsze zachowane świadectwa żydowskiej obecności w Pardubicach, a najwcześniejsza z nich pochodzi z 1739 roku. Na terenie działa też dom przedpogrzebowy (obrzędowa sala), wykorzystywany do ceremonii pogrzebowych społeczności.

Co się stało ze starym cmentarzem żydowskim?

Historia przeniesienia starego cmentarza jest dłuższa, niż mogłoby się wydawać. Władze miasta zaczęły zabiegać o jego likwidację już od 1920 roku, a sama gmina żydowska nie sprzeciwiała się temu pomysłowi. Mimo to formalne przeniesienie szczątków i pozostałych macew na nowy cmentarz nastąpiło dopiero w 1939 roku – tuż przed wybuchem wojny i okupacją, która niedługo potem miała brutalnie przerwać historię żydowskiej społeczności miasta.

Jak cmentarz upamiętnia ofiary Holokaustu?

Przy wschodnim murze cmentarza znajduje się grób siedmiu ofiar transportu z obozu Auschwitz-Birkenau – cichy, ale wymowny ślad tragedii, która dotknęła pardubickich Żydów podczas II wojny światowej. Na terenie stoi również pomnik ofiar nazizmu, postawiony w 1948 roku, krótko po wojnie, jako forma zbiorowej pamięci o tych, którzy nie przeżyli okupacji.

Jaki jest związek z Centralnym cmentarzem w Pardubicach?

Nowy cmentarz żydowski zajmuje północno-wschodnią część tego samego kompleksu pogrzebowego co Centralny cmentarz miejski z jego znanym krematorium projektu Pavla Janáka. Oba miejsca powstały niemal równocześnie, w tym samym rejonie miasta, ale funkcjonują jako odrębne, wydzielone przestrzenie – jedna świecka i komunalna, druga wyznaniowa i wspólnotowa, z własnymi zasadami pochówku i pielęgnowaniem pamięci.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono Nowy cmentarz żydowski w Pardubicach? W 1883 roku, w dzielnicy Jesenčany na południu miasta.

Ile nagrobków znajduje się na cmentarzu? Ponad 400 macew ułożonych w dziesięciu rzędach, w tym siedem przeniesionych ze starszego cmentarza.

Jaki jest najstarszy zachowany nagrobek? Nagrobek przeniesiony ze starego cmentarza żydowskiego, datowany na 1739 rok.

Co się stało ze starym cmentarzem żydowskim w mieście? Działał od 1624 roku; jego likwidację zaczęto planować w 1920 roku, a szczątki i macewy przeniesiono na nowy cmentarz w 1939 roku.

Czy na cmentarzu jest miejsce pamięci ofiar Holokaustu? Tak – przy wschodnim murze znajduje się grób siedmiu ofiar transportu z Auschwitz-Birkenau oraz pomnik ofiar nazizmu z 1948 roku.