Central cemetery in Pardubice

Centralny cmentarz w Pardubicach to główna nekropolia miasta, położona około 2,5 kilometra na południe od pardubickiego zamku, w dzielnicy Zelené Předměstí (część Nové Jesenčany), przy ulicy Pod Břízkami. Zajmuje powierzchnię ponad 6 hektarów i skupia się nie tylko na samych grobach, lecz przede wszystkim na wyjątkowym krematorium, które jest jednym z najważniejszych zabytków architektury XX wieku w tej części Czech.

Jak powstał ten cmentarz?

Historia miejsca pochówków w Pardubicach jest znacznie starsza niż obecna lokalizacja przy Pod Břízkami. Pierwszy cmentarz miejski założono już w 1507 roku wraz z budową kościoła św. Jana Chrzciciela. Jego fundator, Vilém z Pernštejna, zarządził, by chowano tam wszystkich chrześcijan bez względu na wyznanie – w tamtych czasach był to rzadki przykład religijnej tolerancji. Sytuacja zmieniła się w okresie reform józefińskich: 16 listopada 1784 roku władze krajowe zażądały założenia nowego cmentarza poza obszarem zabudowanym miasta. Odpowiednią działkę znaleziono jednak dopiero w 1883 roku, w pobliżu Nových Jesenčan, na południowym skraju miejskiego katastru. Projekt nowej nekropolii przygotował profesor Antonín Barborka.

Co wyróżnia to miejsce architektonicznie?

Największą atrakcją Centralnego cmentarza jest krematorium, wybudowane w latach 1921–1923 według projektu młodego wówczas architekta Pavla Janáka. Budynek łączy motywy zaczerpnięte ze słowiańskiej mitologii z formami wczesnochrześcijańskich bazylik i uznawany jest za jeden z ważnych przykładów czeskiego rondokubizmu – narodowego stylu architektonicznego, który powstał w młodej Czechosłowacji po 1918 roku. Obok krematorium powstał również gaj urnowy, zaprojektowany przez architekta Karla Řepę, tworzący spokojną, parkową przestrzeń do pochówków urnowych. Ze względu na swoją wartość artystyczną budynek krematorium jest obecnie chroniony jako narodowy zabytek kultury.

Czy to miejsce ma związek z kinem?

Tak, i to dość nietypowy. W 1968 roku reżyser Juraj Herz nakręcił we wnętrzach pardubickiego krematorium swój kultowy film „Spalacz ciał" (Spalovač mrtvol), nominowany później do uwagi na międzynarodowych festiwalach filmowych. Charakterystyczna, art-deco scenografia budynku – z jej mistycznym, ciężkim od symboliki wystrojem – idealnie odpowiadała mrocznej atmosferze filmu i na trwałe zapisała się w historii czeskiego kina.

Jaka jest rola pobliskiego cmentarza żydowskiego?

Północno-wschodnią, wydzieloną część kompleksu tworzy Nowy Cmentarz Żydowski w Pardubicach, założony również w 1883 roku. Pozostaje on nadal aktywny i stanowi odrębną, choć fizycznie połączoną część całego kompleksu pogrzebowego miasta.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Centralny cmentarz w Pardubicach to nie jest typowy punkt na turystycznej mapie, ale dla osób zainteresowanych architekturą XX wieku, historią sztuki funeralnej czy filmowymi ciekawostkami stanowi wyjątkowe miejsce. Połączenie ponad pięciowiekowej historii miejsc pochówku w mieście, awangardowej architektury rondokubistycznej i nietypowego epizodu filmowego sprawia, że to więcej niż zwykły cmentarz komunalny.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Centralny cmentarz w Pardubicach? Przy ulicy Pod Břízkami, w dzielnicy Zelené Předměstí (Nové Jesenčany), około 2,5 km na południe od zamku w Pardubicach.

Kto zaprojektował krematorium na cmentarzu? Architekt Pavel Janák, w latach 1921–1923; gaj urnowy przy krematorium zaprojektował Karel Řepa.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje krematorium? Rondokubizm – narodowy styl architektoniczny łączący motywy słowiańskie z formami wczesnochrześcijańskich bazylik.

Jaki znany film kręcono w tym krematorium? „Spalacz ciał" (Spalovač mrtvol) Juraja Herza z 1968 roku.

Czy na terenie cmentarza jest też cmentarz żydowski? Tak, jego północno-wschodnią część zajmuje wciąż aktywny Nowy Cmentarz Żydowski, założony w 1883 roku.