New Jewish cemetery in Kolín

Nowy cmentarz żydowski w Kolínie leży na Zálabí, po drugiej stronie Łaby, przy ulicy Veltruské, na wschodnim krańcu miasta. Powstał w drugiej połowie XIX wieku, gdy stary cmentarz żydowski działający od średniowiecza przestał wystarczać rozrastającej się gminie, i do dziś pozostaje miejscem pamięci o jednej z najstarszych społeczności żydowskich w Czechach.

Jak dotrzeć?

Kolín leży w środkowych Czechach, około 60 kilometrów na wschód od Pragi, przy głównej linii kolejowej łączącej stolicę z Brnem i Ostrawą, co czyni miasto łatwo dostępnym pociągiem. Nowy cmentarz znajduje się po przeciwnej stronie rzeki niż historyczne centrum, w dzielnicy Kolín V (Zálabí), na końcu ulicy Veltruské — spacer z rynku zajmuje kilkanaście minut. Zwiedzanie cmentarza wymaga wcześniejszego umówienia się przez Miejskie Centrum Informacyjne, ponieważ teren jest zamknięty i nie jest ogólnodostępny.

Co zobaczysz?

Cmentarz założono w latach 1886–1887, gdy stary cmentarz na Pražském předměstí, użytkowany od średniowiecza, wyczerpał swoją pojemność. Na obszarze zajmującym dziś około trzech czwartych powierzchni znajduje się blisko tysiąc grobów, a ostatni pochówek odbył się w 1979 roku. Nagrobki reprezentują typową dla przełomu XIX i XX wieku stylistykę żydowskich cmentarzy w Europie Środkowej — od skromnych macew po bardziej okazałe pomniki rodzin mieszczańskich i przemysłowych.

W centralnej części cmentarza stoi pomnik ofiar nazizmu, odsłonięty 23 kwietnia 1950 roku. Zaprojektowali go rzeźbiarka Věra Bejrová i architekt Jaroslav Křelina jeszcze w 1948 roku. Monument tworzy centralny obelisk otoczony ośmioma tablicami z nazwiskami 487 mieszkańców Kolína, którzy zginęli w Holokauście. W jego wnętrzu złożono prochy sprowadzone z terezínskiego getta, cmentarza narodowego w Terezínie, a także z obozów Auschwitz, Majdanek, Łódź i Warszawy — co czyni to miejsce jednym z ważniejszych symboli pamięci o zagładzie czeskich Żydów.

Wśród pochowanych tu osób znajdują się śpiewaczka operowa Bedřiška Reichnerová, przemysłowiec i wielki właściciel ziemski Bernard Mandelík oraz kilku miejscowych rabinów. Przy lewym murze granicznym cmentarza spoczywają groby Clary i Filipa Kafków, krewnych pisarza Franza Kafki, co dodatkowo wiąże to miejsce z szerszą historią czeskich Żydów.

Historia gminy żydowskiej w Kolínie

Społeczność żydowska w Kolínie należała do najstarszych i przez pewien czas najliczniejszych w Czechach, ustępując pod tym względem jedynie Pradze. Konieczność założenia nowego cmentarza w 1887 roku była bezpośrednim skutkiem wielkości i żywotności tej gminy w XIX wieku — dawny cmentarz przy Pražském předměstí po kilkuset latach użytkowania po prostu nie mógł już pomieścić kolejnych pochówków. Obiekt jest dziś chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Kiedy przyjechać?

Najlepszym momentem na wizytę jest wiosna i lato, gdy dłuższe dni i stabilna pogoda ułatwiają zwiedzanie terenu na otwartym powietrzu oraz wcześniejsze umówienie terminu w informacji turystycznej. Jesienią teren bywa spokojniejszy, co sprzyja refleksyjnemu charakterowi tego miejsca pamięci. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem starego cmentarza żydowskiego oraz synagogi w centrum Kolína, tworzących razem pełniejszy obraz historii miejscowej gminy.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał Nowy cmentarz żydowski w Kolínie? Cmentarz założono w latach 1886–1887, gdy starszy cmentarz żydowski w mieście przestał wystarczać rozrastającej się gminie.

Co upamiętnia pomnik na terenie cmentarza? Pomnik odsłonięty w 1950 roku, autorstwa Věry Bejrovej i Jaroslava Křeliny, upamiętnia 487 mieszkańców Kolína zamordowanych w Holokauście i zawiera prochy z Terezína, Auschwitz, Majdanka, Łodzi i Warszawy.

Kto jest pochowany na tym cmentarzu? Wśród pochowanych są śpiewaczka Bedřiška Reichnerová, przemysłowiec Bernard Mandelík, miejscowi rabini oraz krewni Franza Kafki — Clara i Filip Kafkowie.

Czy cmentarz można zwiedzać samodzielnie? Nie — wizytę trzeba wcześniej umówić za pośrednictwem Miejskiego Centrum Informacyjnego w Kolínie, ponieważ teren jest na co dzień zamknięty.