Nanebevzetí Panny Marie

Kostel Nanebevzetí Panny Marie to dziś już nieistniejący kościół, który stał przy rynku dawnego górniczego miasteczka Přísečnice w Rudawach (Krušné hory), na terenie obecnej gminy Kryštofovy Hamry w powiecie Chomutov, w kraju usteckim. Choć budynku nie da się już zwiedzić, jego historia jest jedną z najbardziej poruszających opowieści o zaginionych miejscowościach czeskiego pogranicza.

Gdzie stał kościół?

Przísečnice leżała w górzystej, przygranicznej części Rudaw, niedaleko dzisiejszego Kryštofovych Hamrů i Vejprt. Kościół wznosił się w pobliżu miejskiego rynku, w samym centrum dawnego miasteczka. Dziś w tym miejscu i wokół niego rozciąga się zbiornik wodny Přísečnice, jedna z większych zapór w regionie, a okolica administracyjnie należy do gminy Kryštofovy Hamry, do której Přísečnice formalnie włączono w 1974 roku.

Jak powstał i jak się zmieniał?

Kościół zbudowano w 1583 roku w stylu późnogotyckim. Pierwotnie służył miejscowej społeczności protestanckiej, a z czasem, po rekatolicyzacji regionu, stał się rzymskokatolickim kościołem parafialnym, zastępując w tej roli starszy kościół świętego Mikołaja. Należał do parafii wejprtyjskiej w diecezji litoměřickiej.

W 1759 roku świątynia ucierpiała w pożarze, co dało początek gruntownej przebudowie w latach 1759–1767, po której kościół zyskał barokowy charakter zachowując przy tym pierwotny, gotycki układ przestrzenny. Była to budowla jednonawowa, na planie prostokąta, z wieloboczną (pięcioboczną) prezbiterium. Od strony północnej nawy wznosiła się smukła, pryzmatyczna wieża zwieńczona wielobocznym hełmem. Wnętrze oświetlały ostrołukowe okna bez maswerku, osadzone między uskokowymi przyporami, a nawę nakrywało sklepienie kolebkowe z barokową emporą wspartą na dwóch filarach. Główny ołtarz zdobiły cztery rokokowe figury ewangelistów oraz figura świętego Mikołaja z około 1740 roku, a resztę wyposażenia stanowiły głównie elementy klasycystyczne z końca XVIII wieku.

Dlaczego kościół zniknął?

Losy świątyni przypieczętowała decyzja o budowie zapory na rzece Přísečnici. Już w 1965 roku ogłoszono zakaz zabudowy w mieście, a od 1969 roku prowadzono prace przygotowawcze do wyburzenia całej miejscowości. W 1973 roku ostatnie stojące przy rynku domy wysadzono w powietrze — akcję transmitowano nawet na żywo w telewizji — a samą gminę zniesiono oficjalnie 30 czerwca 1974 roku. Kościół Nanebevzetí Panny Marie rozebrano jeszcze przed tą datą, mimo że sam budynek stał poza obszarem bezpośrednio zalewanym przez zbiornik — teren ten miał służyć innym celom, m.in. wojskowym. Tuż przed rozbiórką przeprowadzono badania archeologiczne, dokumentujące relikty świątyni, po niej jednak nie zachowały się żadne widoczne ślady ani pomnik upamiętniający.

Co dziś można zobaczyć w okolicy?

Choć sam kościół zniknął bezpowrotnie, teren dawnej Přísečnice i otaczający go zbiornik wodny są dziś celem wycieczek pieszych i rowerowych po Rudawach — trasy prowadzą wzdłuż zapory i brzegów jeziora, skąd rozciągają się widoki na okoliczne wzgórza. W samych Kryštofovych Hamrech nadal stoi i pełni funkcję czynny kościół świętego Kryštofa, wzniesiony w latach 1829–1832, który przybliża losy sąsiednich, częściowo zaginionych osad regionu.

Najczęstsze pytania

Czy kościół Nanebevzetí Panny Marie w Přísečnici da się dziś zobaczyć? Nie — budynek został rozebrany przed 1974 rokiem przy okazji likwidacji miasteczka Přísečnice pod budowę zbiornika wodnego. Nie zachowały się żadne widoczne pozostałości.

Kiedy zbudowano kościół i jak wyglądał? Wzniesiono go w 1583 roku w stylu późnogotyckim, a po pożarze w 1759 roku przebudowano barokowo (1759–1767). Miał jednonawowy korpus z pięcioboczną prezbiterium i smukłą wieżą od strony północnej.

Dlaczego zburzono całą miejscowość Přísečnice? Miasteczko zlikwidowano w związku z budową zapory wodnej na rzece Přísečnici oraz z uwagi na plany zagospodarowania terenu, m.in. wojskowe; ostatnie budynki wyburzono w 1973 roku, a gminę formalnie zniesiono w 1974 roku.

Co można zwiedzić w okolicy dzisiaj? Warto wybrać się nad zbiornik wodny Přísečnice oraz odwiedzić pobliskie Kryštofovy Hamry, gdzie stoi czynny kościół świętego Kryštofa z lat 1829–1832.