Padlým ze světových válek

Pomnik Poległym w Wojnach Światowych stoi w niewielkim parku przy kościele w Měděncu, górskiej miejscowości w Rudawach (Krušné hory) w kraju usteckim. To skromny, ale wymowny obiekt pamięci – jeden z dwóch pomników w centrum wsi, obok stojącego kilkadziesiąt metrów dalej pomnika Juliusa Fučíka.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Obiekt znajduje się w parku sąsiadującym z kościołem w Měděncu, przy współrzędnych N50°25'17.5'' E13°6'54.5''. To centralny punkt wsi, łatwo dostępny pieszo dla każdego, kto odwiedza kościół lub przechadza się po głównym placu miejscowości.

Co mówi napis na pomniku?

Inskrypcja jest dwujęzyczna – czesko-niemiecka. Po czesku brzmi: „V upomínku padlým ze světových válek 1914–18, 1938–45" (W pamięci poległym w wojnach światowych), a po niemiecku dopowiada: „Zum Gedenken der Kriegsopfer" (Ku pamięci ofiar wojny). Pomnik obejmuje więc dwa różne okresy: pierwszą wojnę światową (1914–1918) oraz drugą wojnę światową, tu datowaną od roku 1938.

Dlaczego napis jest dwujęzyczny i dlaczego lata 1938–45, a nie 1939–45?

Měděnec leżał na terenie dawnych Sudetów, gdzie przed drugą wojną światową przeważała ludność niemieckojęzyczna. Rok 1938 to moment przyłączenia tych terenów do III Rzeszy na mocy układu monachijskiego – dla lokalnej społeczności początek wojennych strat zaczął się więc wcześniej niż formalny wybuch wojny we wrześniu 1939 roku. Dwujęzyczna inskrypcja odzwierciedla ten fakt: napis honoruje ofiary wśród mieszkańców regionu bez względu na to, po której stronie granicy narodowościowej się znaleźli.

Czym różni się od pomnika Juliusa Fučíka opodal?

W tym samym parku, zaledwie kilkadziesiąt metrów dalej, stoi drugi obiekt pamięci – pomnik poświęcony Juliusowi Fučíkovi, czeskiemu dziennikarzowi i działaczowi komunistycznemu straconemu przez Niemców w 1943 roku. Oba pomniki dotyczą ofiar wojny, ale mają odmienny charakter: pomnik Poległym w Wojnach Światowych to ogólne upamiętnienie mieszkańców wsi i regionu, podczas gdy pomnik Fučíka koncentruje się na jednej, konkretnej postaci historycznej. Warto odwiedzić oba, bo razem pokazują dwa różne sposoby, w jaki Měděnec pielęgnuje pamięć o wojnie.

Skąd wiadomo, że pomnik istnieje od lat?

Obiekt jest udokumentowany w bazie Spolku pro vojenská pietní místa (Stowarzyszenia Wojskowych Miejsc Pamięci) – najstarsza dostępna fotografia dokumentująca pomnik pochodzi z 7 października 2007 roku (autor: Michal Lukášek), co potwierdza, że w tej formie stoi w parku od co najmniej niemal dwóch dekad.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi pomnik w Měděncu? W parku przy kościele, w centrum wsi, przy współrzędnych N50°25'17.5'' E13°6'54.5''.

Komu poświęcony jest pomnik? Poległym i ofiarom obu wojen światowych – z okresu 1914–1918 oraz 1938–1945.

W jakim języku jest napis na pomniku? Inskrypcja jest dwujęzyczna – czeska i niemiecka, co odzwierciedla przedwojenną, w dużej mierze niemieckojęzyczną ludność tego sudeckiego regionu.

Czy to ten sam pomnik, co pomnik Juliusa Fučíka? Nie – to dwa osobne obiekty w tym samym parku. Pomnik Fučíka upamiętnia konkretną postać, ten pomnik odnosi się ogólnie do ofiar obu wojen światowych.

Czy znana jest dokładna data postawienia pomnika? Nie została ona udokumentowana – najstarszy potwierdzony ślad istnienia pomnika to fotografia z 2007 roku.