N-S 81 Lom casemate

N-S 81 Lom to pěchotní srub (piechotny bunkier bojowy) położony na grzbiecie wzgórza na wschód od Náchodu, w rejonie Běloves, jako część przedwojennych czechosłowackich fortyfikacji granicznych z 1938 roku.

Co to za obiekt?

Srub N-S 81 Lom należy do tzw. odcinka budowlanego „Polsko" – fragmentu ciężkiego pasa umocnień, jakim Czechosłowacja próbowała zabezpieczyć się przed groźbą inwazji nazistowskich Niemiec tuż przed II wojną światową. To obiekt izolowany, dwustronny – ma dwie strzelnice skierowane w przeciwne strony, dzięki czemu mógł prowadzić ogień wzdłuż linii obrony po obu bokach. Wnętrze podzielone jest na dwie kondygnacje: górną, bojową, gdzie znajdowały się stanowiska broni i obserwacji, oraz dolną, zaplecze techniczne i socjalne załogi.

Charakterystycznym elementem obrony bezpośredniej są diamentowe rowy przeciwpiechotne, wykopane przed głównymi strzelnicami po obu stronach obiektu – mają około 3,2 metra głębokości i 1,5 metra szerokości. Ich zadaniem było uniemożliwienie atakującej piechocie zbliżenia się do otworów strzelniczych i podłożenia ładunków wybuchowych.

N-S 81 Lom leży niedaleko twierdzy artyleryjskiej Dobrošov, zbudowanej w latach 1936–1938 jako centralny punkt tego odcinka umocnień, oraz w pobliżu pomnika Březinka. Cały ten fragment pogórza koło Náchodu tworzy skupisko kilkudziesięciu bunkrów i obiektów obronnych z okresu międzywojennego, dziś chętnie odwiedzane przez miłośników historii wojskowości.

Jak dotrzeć?

Obiekt znajduje się na wschód od centrum Náchodu, w okolicy dzielnicy Běloves, na trasach pieszych prowadzących w stronę Dobrošova. Najwygodniej dotrzeć tu pieszo lub rowerem, korzystając ze szlaków łączących poszczególne punkty pevnostního skanzenu (skansenu fortyfikacyjnego) na Náchodsku – wiele bunkrów w okolicy tworzy razem trasę spacerową, którą można pokonać w jeden dzień. Warto wcześniej sprawdzić aktualne oznaczenia szlaków i rozkład otwarcia obiektu, bo dostępność bunkrów bywa sezonowa i zależy od pracy lokalnych entuzjastów-wolontariuszy.

Co zobaczysz w środku?

Srub jest dziś udostępniony jako muzeum, opiekuje się nim Vojensko-historický klub Náchod – grupa pasjonatów zajmujących się konserwacją i dokumentacją czechosłowackich fortyfikacji. Zwiedzający mogą zobaczyć oryginalny układ pomieszczeń bojowych, stanowiska dla broni maszynowej, system wentylacji i filtracji powietrza, a także pozostałości wyposażenia z końca lat 30. Ekspozycja pokazuje, jak wyglądało codzienne życie załogi w takim obiekcie oraz jak przemyślana była konstrukcja obronna – od grubości betonowych ścian po wspomniane rowy przeciwpiechotne.

Kiedy przyjechać?

Najlepszą porą jest sezon letni i wczesnojesienny, kiedy obiekty na trasie pevnostního skanzenu są otwierane dla zwiedzających, najczęściej w weekendy. Dla miłośników historii ciekawym pomysłem jest połączenie wizyty w N-S 81 Lom ze zwiedzaniem pobliskiej twierdzy Dobrošov – oba obiekty razem dają pełniejszy obraz systemu obrony granicy w tym rejonie.

Najczęstsze pytania

Czy N-S 81 Lom to samodzielny bunkier, czy część większej twierdzy? To samodzielny, izolowany srub bojowy, ale funkcjonalnie należał do tego samego odcinka umocnień co pobliska twierdza artyleryjska Dobrošov.

Ile osób mogło stacjonować w takim obiekcie? Załoga srubu dwustronnego tego typu liczyła zwykle kilkunastu żołnierzy obsługujących broń maszynową i systemy techniczne na obu kondygnacjach.

Czy da się zwiedzić wnętrze bunkra? Tak, obiekt jest udostępniony jako muzeum prowadzone przez lokalnych pasjonatów historii wojskowości – warto jednak sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą.

Co oznaczają rowy przed strzelnicami? To diamentowe rowy przeciwpiechotne, głębokie na około 3,2 metra, które miały uniemożliwić atakującym żołnierzom bezpośredni dostęp do otworów strzelniczych bunkra.