Mortiersmolen, Zwevegem

Mortiersmolen to drewniany wiatrak typu koźlak (staakmolen), stojący w Zwevegem w Belgii, w prowincji Flandria Zachodnia. Należy do wąskiej grupy zachodnioflandryjskich młynów trójkondygnacyjnych — konstrukcji rzadszej niż popularniejsze dwupiętrowe koźlaki, co samo w sobie czyni go ciekawym przykładem lokalnego rzemiosła młynarskiego. Historycy datują jego budowę na przełom XVIII i XIX wieku, choć dokładny rok wzniesienia nie jest znany z całkowitą pewnością.

Skąd wzięła się nazwa młyna?

Nazwa Mortiersmolen nie pochodzi, jak można by przypuszczać, od budowniczego młyna, lecz od rodziny Dumortier, która prowadziła go przez kilkadziesiąt lat — od 1888 do 1958 roku. To właśnie ten długi okres działalności rodziny Dumortier na tyle mocno zapisał się w lokalnej pamięci, że nazwisko na stałe przylgnęło do budowli, zastępując wcześniejsze określenia związane z poprzednimi właścicielami.

Kim byli wcześniejsi młynarze?

Historia młyna sięga jednak dalej niż czasy rodziny Dumortier. Około 1800 roku młyn użytkowała osoba nazwiskiem Maes. Jeszcze przed 1814 rokiem na młynie osiadł Charles Vandemaele, a rodzina ta związała się z obiektem na kolejne dziesięciolecia — 21 listopada 1854 roku młyn odkupił Ivo Vandemaele. Dopiero po tym okresie, pod koniec XIX wieku, obiekt przeszedł w ręce rodziny Dumortier, od której wziął swoją obecną nazwę.

Jak zmieniała się technologia młyna?

Wiatrak nie pozostał niezmienny przez dwa stulecia swojego istnienia. W latach 20. XX wieku podjęto próby zaprzęgnięcia elektryczności do napędu kamieni młyńskich za pomocą silnika elektrycznego — był to sygnał, że tradycyjne młyny wiatrowe musiały mierzyć się z konkurencją nowocześniejszych źródeł energii. W 1935 roku skrzydła młyna wyposażono w żaluzjowe pokrycie, które pozwalało lepiej wykorzystywać energię wiatru i ograniczać jego opór — rozwiązanie typowe dla modernizacji młynów wiatrowych w tamtym okresie, mające przedłużyć ich opłacalność ekonomiczną wobec rosnącej konkurencji młynów parowych i elektrycznych.

Dlaczego młyn zasługuje na ochronę?

Wartość historyczna i architektoniczna Mortiersmolen została oficjalnie doceniona już w trakcie II wojny światowej — 4 kwietnia 1944 roku obiekt wpisano na listę zabytków chronionych. Ochrona prawna nie uchroniła jednak młyna przed naturalnym zużyciem konstrukcji drewnianej wystawionej na działanie wiatru i wilgoci przez dziesięciolecia. W latach 1993–1994 przeprowadzono kompleksową renowację, dzięki której młyn odzyskał sprawność techniczną i mógł ponownie funkcjonować jako działający obiekt, a nie tylko zabytek do oglądania z zewnątrz.

Co warto wiedzieć, zwiedzając okolicę?

Mortiersmolen znajduje się na terenie gminy Zwevegem, w regionie znanym z tradycji młynarskiej i przemysłowej historii Flandrii Zachodniej. Dla odwiedzających to okazja, by zobaczyć rzadki przykład trójkondygnacyjnego koźlaka — konstrukcji, która w regionie występowała znacznie rzadziej niż typowe dwupiętrowe wiatraki. Po renowacji z lat 90. XX wieku młyn pozostaje sprawny technicznie, co czyni go żywym świadectwem dawnej techniki, a nie jedynie martwym eksponatem.

Najczęstsze pytania

Skąd pochodzi nazwa Mortiersmolen? Od rodziny Dumortier, która prowadziła młyn w latach 1888–1958.

Kiedy zbudowano młyn? Prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX wieku.

Czy młyn wciąż działa? Po renowacji w latach 1993–1994 młyn jest sprawny technicznie.

Czy młyn jest chroniony prawnie? Tak, od 4 kwietnia 1944 roku figuruje jako zabytek chroniony.