Monument to Karel Havlíček Borovský in Jičín

Pomnik Karla Havlíčka Borovského stoi w Jičínie, w niewielkim parku między ulicami Československé armády, Argonská i Kukulova, tuż przy słynnej jičínskiej alei lipowej. To jeden z ważniejszych pomników poświęconych czeskiemu pisarzowi, publicyście i politykowi, a zarazem przykład rzeźby symbolicznej łączącej portret historyczny z motywem mitologicznym.

Komu poświęcony jest pomnik?

Karel Havlíček Borovský (1821–1856) to czeski dziennikarz, poeta i polityk, jedna z czołowych postaci czeskiego odrodzenia narodowego XIX wieku, znany z ostrej krytyki władzy i cenzury, za co zapłacił zesłaniem do Brixen w Tyrolu. Zmarł w 1856 roku, a pomnik w Jičínie powstał właśnie z okazji rocznicy jego śmierci.

Kiedy i dlaczego powstał pomnik?

Monument odsłonięto 29 lipca 1906 roku, w 50. rocznicę śmierci Havlíčka. Odsłonięcie w takim symbolicznym momencie nadawało pomnikowi charakter manifestacji narodowej pamięci — na przełomie XIX i XX wieku Havlíček był dla Czechów symbolem odwagi w obronie wolności słowa i tożsamości narodowej pod rządami monarchii habsburskiej.

Jak wygląda pomnik i kto go zaprojektował?

Projekt pomnika stworzył rzeźbiarz Jindřich Říha. Brązową bustę Havlíčka odlał Břetislav Matějíček, a prace kamieniarskie przy piaskowcowym cokole wykonała praska firma František Řehoř i František Šmejkal. Montaż na miejscu przeprowadził miejscowy mistrz murarski Antonín Holeček z Jičína. Całość mierzy 8 metrów wysokości.

Cokół zdobi monumentalna, naturalnej wielkości postać Prometeusza — skutego łańcuchami, z orłem szarpiącym jego ciało. To bezpośrednie nawiązanie do greckiego mitu o tytanie ukaranym za przekazanie ludziom ognia: symbol cierpienia za wolność i prawdę, doskonale pasujący do losu Havlíčka skazanego na wygnanie za publicystyczną odwagę. Na trzonie cokołu umieszczono napis „Karel Havlíček z Borové”, a przy stopach Prometeusza sygnaturę autora „Fecit J. Říha” wraz z nazwiskami wykonawców. Na pomniku znajduje się też tablica pamiątkowa poświęcona czeskiej państwowości.

Czy pomnik zawsze stał w tym samym miejscu?

Nie. Pierwotnie pomnik zdobił początek jičínskiej alei lipowej. Podczas okupacji niemieckiej, w 1943 roku, został usunięty — jak wiele pomników narodowych bohaterów w tamtym okresie. Po wojnie przeniesiono go do parku w pobliżu koszar wojskowych, gdzie w latach 1952–1990 na jego dawnym miejscu stała rzeźba w duchu socrealizmu. Havlíček wrócił na eksponowane miejsce dopiero po zmianach politycznych.

Czy pomnik był renowowany?

Tak. W 1996 roku pomnik odrestaurował rzeźbiarz akademicki Petr Roztočil, a otaczający go teren parkowy uporządkowano i zagospodarowano na nowo. Dzięki temu monument zachował czytelność detali rzeźbiarskich i dobry stan piaskowcowego cokołu.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik dzisiaj?

Obecnie pomnik stoi w niewielkim parku u zbiegu ulic Československé armády, Argonská i Kukulova, w bliskim sąsiedztwie historycznej alei lipowej — jednej z rozpoznawalnych atrakcji Jičína. To spokojne miejsce, chętnie odwiedzane przez spacerowiczów łączących zwiedzanie starówki z krótkim spacerem wzdłuż alei.

Najczęstsze pytania

Kim był Karel Havlíček Borovský? Czeskim dziennikarzem, poetą i politykiem z XIX wieku, symbolem oporu wobec cenzury i walki o wolność słowa w monarchii habsburskiej.

Kiedy odsłonięto pomnik? 29 lipca 1906 roku, w 50. rocznicę śmierci Havlíčka.

Kto zaprojektował pomnik? Rzeźbiarz Jindřich Říha; bustę odlał Břetislav Matějíček, a prace kamieniarskie wykonała praska firma Řehoř i Šmejkal.

Dlaczego na pomniku jest Prometeusz? To symboliczne nawiązanie do mitu o tytanie ukaranym za dar ognia dla ludzi — metafora cierpienia za wolność i prawdę, odnosząca się do losu Havlíčka.

Czy pomnik stał zawsze w obecnym miejscu? Nie — pierwotnie stał na początku alei lipowej, w 1943 roku usunięto go, a po wojnie przeniesiono do obecnego parku.