K. V. Rais

Pamiątkowa tablica Karla Václava Raise znajduje się w Jičínie, mieście w północno-wschodnich Czechach, z którym pisarza łączyły lata nauki i pierwsze kroki na drodze do zawodu nauczyciela. To jedna z kilku tablic w Czechach upamiętniających autora, którego nazwisko na trwałe wiąże się z literacką „prozą wiejską" i obrazem podkrkonoszskiej wsi przełomu XIX i XX wieku.

Kim był Karel Václav Rais?

Karel Václav Rais urodził się 4 stycznia 1859 roku w Lázních Bělohrad, w rodzinie tkacza i szwaczki, a zmarł 8 lipca 1926 roku. Był czeskim pisarzem, poetą i pedagogiem, zaliczanym do nurtu realizmu literackiego. Największą sławę przyniosła mu powieść „Zapadlí vlastenci" („Zapadli patrioci"), w której opisał losy nauczycieli i księży z podgórskich wsi Podkrkonoší, walczących o zachowanie czeskiej mowy i tożsamości narodowej w czasach germanizacji. Rais czerpał z własnych doświadczeń – zanim został zawodowym literatem, wiele lat przepracował jako nauczyciel wiejskich szkół.

Jaki związek łączył pisarza z Jičínem?

To właśnie w Jičínie młody Rais zdobywał wykształcenie, które ukształtowało jego przyszłą drogę zawodową. Uczęszczał tu do niższej szkoły realnej, a następnie, w latach 1873–1877, do miejscowego instytutu nauczycielskiego (učitelský ústav), który ukończył z bardzo dobrymi wynikami. To właśnie ten czteroletni okres nauki w Jičínie dał mu przygotowanie zawodowe, dzięki któremu już w 1877 roku podjął pierwszą pracę jako nauczyciel w Trhovej Kamenicy. Kolejne lata zawodowe spędził w Hlinsku, gdzie w 1882 roku został mianowany nauczycielem i gdzie poznał swoją przyszłą żonę, Marię Hrozną, byłą koleżankę z pracy w Kamenicy. Od 1899 roku kierował szkołą miejską na praskich Winohradach, łącząc obowiązki pedagogiczne z coraz intensywniejszą twórczością literacką.

Dlaczego w Jičínie upamiętniono właśnie jego?

Lata spędzone w jičínskim instytucie nauczycielskim uznaje się za formacyjny etap biografii Raise – to tu, w gronie rówieśników przygotowujących się do zawodu nauczyciela na czeskiej wsi, kształtowały się tematy, do których pisarz wracał w swojej późniejszej twórczości. Miasto uhonorowało go kilkoma tablicami pamiątkowymi rozmieszczonymi w różnych punktach – stanowią one część szerszej sieci miejsc pamięci poświęconych Raisowi w regionie, obejmującej również jego rodzinny Bělohrad, Hlinsko czy Kameničky, gdzie również pracował.

Co warto wiedzieć, planując odwiedziny?

Tablica w Jičínie to niewielki, kameralny akcent na trasie zwiedzania miasta – warto połączyć jej odwiedziny ze spacerem po historycznym centrum Jičína, znanym z renesansowego rynku i zamku Valdštejnów. Dla miłośników literatury czeskiej to okazja, by zobaczyć miejsce, w którym rozpoczynała się droga zawodowa autora „Zapadlých vlastenců" – pisarza, którego twórczość do dziś współkształtuje obraz czeskiej wsi i szkolnictwa ludowego przełomu XIX i XX wieku.

Najczęstsze pytania

Kim był Karel Václav Rais? Czeskim pisarzem i nauczycielem (1859–1926), autorem powieści „Zapadlí vlastenci", twórcą tzw. prozy wiejskiej opisującej życie mieszkańców Podkrkonoší.

Jaki związek łączył go z Jičínem? W latach 1873–1877 uczył się tu w instytucie nauczycielskim, co dało mu wykształcenie potrzebne do podjęcia pracy pedagogicznej.

Gdzie pracował po ukończeniu nauki w Jičínie? Najpierw w Trhovej Kamenicy (od 1877), potem w Hlinsku (od 1882), a od 1899 roku kierował szkołą miejską na praskich Winohradach.

Czy w Jičínie jest tylko jedna tablica poświęcona Raisowi? Nie – miasto posiada kilka miejsc pamięci związanych z pisarzem, obok podobnych tablic i pomników w Bělohradzie, Hlinsku czy Kameničkach.