Monastery church of Saint Francis of Assisi

Kościół klasztorny św. Franciszka z Asyżu to jedna z dwóch świątyń wtopionych w zespół klasztoru św. Anežki Czeskiej na praskim Starym Mieście, tuż nad brzegiem Wełtawy, przy ulicy Klášterská. To najstarsza część całego kompleksu – i zupełnie inny budynek niż podobnie nazwany kościół św. Franciszka z Asyżu przy Placu Krzyżowców obok Mostu Karola, należący do zakonu krzyżowców z czerwoną gwiazdą i oddalony stąd o kilometr.

Kto i kiedy założył ten kościół?

Świątynię otwarto 25 marca 1234 roku – tego samego dnia, w którym księżniczka Anežka Czeska, córka króla Przemysła Otakara I, wstąpiła do zakonu klarysek we własnym, dopiero co ufundowanym klasztorze. Przedsięwzięcie wspierał jej brat, król Wacław I, dzięki czemu kościół i przyklasztorny konwent mogły powstać niemal równocześnie jako jeden z pierwszych ośrodków franciszkańsko-klarysczańskich na północ od Alp. Od tej właśnie świątyni okoliczna dzielnica – Na Františku – wzięła swoją nazwę.

Jak wygląda architektura tego kościoła?

Budowla łączy późnoromańskie i wczesnogotyckie formy, co czyni ją jednym z pierwszych przykładów gotyku na ziemiach czeskich. Pierwotnie miała asymetryczny układ dwunawowy, po trzy przęsła sklepienne w każdej nawie – dziś zachowana pozostała nawa południowa, a przestrzeń po stronie północnej wtopiono w zabudowę klasztorną. W prezbiterium żebra sklepienne mają charakterystyczny gruszkowy profil, a zworniki zdobią motywy roślinne. Na południowej ścianie prezbiterium zachował się portal z pełnym tympanonem, na którym do dziś widać ślady oryginalnej czerwono-niebieskiej polichromii. Za panowania Karola IV drewnianą emporę zastąpiono kamienną, a od zachodu dobudowano nowy portal.

Kto spoczywa w kościele?

W osi prezbiterium pochowano króla Wacława I, brata fundatorki Anežki. To właśnie obecność grobu królewskiego nadawała świątyni rangę wykraczającą poza zwykły kościół klasztorny.

Czym różni się od Kościoła Bożego Zbawiciela w tym samym zespole?

Klasztor św. Anežki obejmuje dwie odrębne świątynie. Kościół Bożego Zbawiciela – młodszy o kilkadziesiąt lat, wzniesiony po 1261 roku – pełnił funkcję kaplicy grobowej dalszych Przemyślidów i skarbca relikwii. Kościół św. Franciszka z Asyżu jest starszy, powstał wraz z pierwszą fazą całego założenia i to on nadał okolicy nazwę, a nie sąsiednia świątynia.

Co stało się z kościołem po upadku klasztoru?

Podobnie jak reszta zespołu, kościół przetrwał wojny husyckie, ale utracił znaczenie wraz z kasatą klasztoru w 1782 roku, przeprowadzoną przez cesarza Józefa II w ramach reform józefińskich. Budynki zamieniono wówczas na zabudowania gospodarcze i mieszkalne, popadające stopniowo w ruinę. Odbudowę całego kompleksu prowadzono od końca XIX wieku, a w 1978 roku zespół klasztorny uznano za Narodowy Zabytek Kultury. Kościół św. Franciszka był ostatnim elementem klasztoru poddanym renowacji – prace ukończono i wnętrze udostępniono w 1986 roku.

Czy można dziś zwiedzić wnętrze?

W odróżnieniu od sąsiedniego Kościoła Bożego Zbawiciela, który wraz z resztą klasztoru mieści stałą ekspozycję Galerii Narodowej poświęconą sztuce średniowiecznej, kościół św. Franciszka z Asyżu nie jest częścią standardowej trasy zwiedzania i na co dzień pozostaje zamknięty dla turystów. Pełni funkcję kościoła klasztornego, a jego architekturę można oglądać głównie z zewnątrz, spacerując po terenie zespołu Na Františku.

Najczęstsze pytania

Czy to ten sam kościół, co Kościół św. Franciszka z Asyżu przy Placu Krzyżowców? Nie. To dwa zupełnie różne budynki noszące to samo wezwanie – dzieli je około kilometra, kilkaset lat historii architektonicznej i inny zakon fundujący (tutaj franciszkanie i klaryski, tam krzyżowcy z czerwoną gwiazdą).

Kto jest pochowany w kościele? Król Wacław I, brat fundatorki klasztoru, księżniczki Anežki Czeskiej.

Skąd wzięła się nazwa dzielnicy Na Františku? Właśnie od tego kościoła – to on, a nie sąsiedni Kościół Bożego Zbawiciela, dał nazwę okolicy.

Czy wnętrze jest dostępne dla zwiedzających? Nie na co dzień. W przeciwieństwie do reszty klasztoru, gdzie działa stała wystawa Galerii Narodowej, ten kościół pozostaje zwykle zamknięty i pełni funkcję liturgiczną/klasztorną.