Church of Saint Clemens in New Town, Prague

Kościół św. Klimenta na Nowym Mieście to jeden z najstarszych sakralnych adresów prawobrzeżnej Pragi — stoi przy ulicy Klimentská, w dzielnicy Poříčí, kilkaset metrów od brzegu Wełtawy, w miejscu, które od ponad tysiąca lat wiąże się z przeprawą przez rzekę.

Skąd wzięło się wezwanie kościoła?

Patronem świątyni jest papież Klemens I, którego relikwie miały trafić do Czech za sprawą misji Cyryla i Metodego. To właśnie ten kult sprawił, że miejsce zaczęło pełnić funkcję sakralną już w X wieku — dokument fundacyjny klasztoru brzewnowskiego z 993 roku wspomina o istniejącym tu kościele, co czyni go, obok Wyszehradu, najstarszym miejscem kultu na prawym brzegu rzeki w Pradze.

Jak zmieniała się bryła kościoła na przestrzeni wieków?

Pierwotna, przedromańska budowla stanęła przy bezpiecznym brodzie przez Wełtawę. Zastąpiły ją kolejno dwie świątynie romańskie — młodsza, z końca XII wieku, służyła okolicznej ludności aż do przełomu XIV i XV stulecia. Wtedy właśnie wzniesiono gotycki kościół, który — mimo późniejszych przebudów — stoi tu do dziś. Nawę główną nakryto gotyckim sklepieniem żebrowym w 1578 roku. Kościół nie ominęły też burzliwe dzieje Pragi: podczas wojen husyckich został splądrowany, a w kolejnych dekadach służył wspólnocie utrakwistów — aż do 1621 roku. Po wojnie trzydziestoletniej doczekał się skromnych, barokowych poprawek.

Dlaczego kościół zamieniono w spichlerz?

Koniec XVIII wieku przyniósł najbardziej niezwykły epizod w historii budynku. W 1784 roku, w ramach józefińskich reform kościelnych, świątynię zamknięto dla kultu. Wkrótce potem młynarz przekształcił ją w spichlerz zbożowy — funkcję tę pełniła aż do połowy XIX wieku. Dopiero w 1850 roku budynek odkupiła gmina reformowana (kalwińska), przywracając mu charakter miejsca modlitwy.

Skąd wziął się dzisiejszy, neogotycki wygląd świątyni?

Obecny, wyraźnie neogotycki charakter kościół zawdzięcza gruntownej przebudowie z lat 1893–1903, przeprowadzonej według projektu architektów J. Blechy i Fr. Mikšy. To wtedy ujednolicono elewacje i detale architektoniczne, nadając budowli spójny, historyzujący wygląd, jaki można oglądać dziś. Kolejne prace remontowe miały miejsce w latach 70. XX wieku.

Kto dziś korzysta z kościoła?

Od 1850 roku kościół należy do wspólnoty ewangelicko-reformowanej — dziś jest to zbór Farny Czeskiego Kościoła Ewangelickiego (ČCE), jednej z największych protestanckich wspólnot w Czechach. Przestrzeń świątyni bywa udostępniana także anglikańskiej wspólnocie działającej przy Kościele Starokatolickim, co czyni to miejsce przykładem żywego, ekumenicznego użytkowania historycznego zabytku.

Najczęstsze pytania

Czy to ten sam kościół co katedra św. Klimenta w Klementinum? Nie. To zupełnie inny obiekt — mniejszy kościół parafialny na Nowym Mieście, przy ulicy Klimentská (od niego zresztą pochodzi nazwa ulicy), oddalony o ponad kilometr od barokowej katedry św. Klimenta w kompleksie Klementinum na Starym Mieście.

Czy kościół można zwiedzać? Jako czynny kościół ewangelicki, budynek służy przede wszystkim nabożeństwom i spotkaniom wspólnoty, nie jest to typowa atrakcja turystyczna z regularnymi godzinami otwarcia dla zwiedzających.

Co jest najstarszym elementem budowli? Fundamenty i część murów sięgają kościoła romańskiego z końca XII wieku, choć widoczna dziś bryła to w większości gotycka konstrukcja z przełomu XIV i XV wieku, przebudowana w duchu neogotyku na przełomie XIX i XX wieku.

Dlaczego kościół należy do ewangelików, a nie katolików? To efekt burzliwych dziejów praskiego chrześcijaństwa — po zamknięciu świątyni w 1784 roku i okresie, gdy służyła jako spichlerz, w 1850 roku odkupiła ją gmina reformowana i od tego czasu pozostaje w rękach protestanckich.