Memorial „Oběti světové války“, Bílovice nad Svitavou

Pomnik Ofiar Wojny Światowej stoi na niewielkiej wyspie pośrodku rzeki Svitavy, w parku w centrum Bílovic nad Svitavou. Tworzy go kamienna piramida wznosząca się z czworobocznej podstawy, ozdobionej w każdym rogu rzeźbami przypominającymi wazy lub czary. To jeden z najstarszych pomników ofiar pierwszej wojny światowej w Europie – odsłonięto go już w trakcie trwania konfliktu, 10 października 1915 roku.

Skąd wziął się pomysł na pomnik?

Inicjatorem budowy był Rudolf Těsnohlídek, dziennikarz i pisarz związany z Bílovicami – to on jako pierwszy opisał historię, która posłużyła Leošowi Janáčkowi za kanwę opery „Przygody lisiczki Bystrouszki". Pierwotnie planował ufundować w miejscowości pomnik Jana Husa. Ze względów politycznych – trwała wojna, a władze austro-węgierskie nie były przychylne upamiętnianiu husyckiego reformatora – projekt zmieniono na monument dla poległych mieszkańców. Budowę zrealizował miejscowy oddział Sokoła, organizacji gimnastyczno-społecznej działającej wówczas w wielu czeskich miejscowościach.

Jak wygląda pomnik i co na nim widać?

Monument ma formę kamiennej piramidy osadzonej na czworobocznej podstawie. W każdym z czterech narożników podstawy umieszczono rzeźbiarskie zdobienia przypominające wazy lub puchary. 28 października 1928 roku, w dziesiątą rocznicę powstania niepodległej Czechosłowacji, do pomnika dołączono trawertynową tablicę z nazwiskami 49 poległych mieszkańców Bílovic.

Co jeszcze znajduje się na wyspie?

Ta sama niewielka wyspa na Svitavie mieści również pomnik ofiar drugiej wojny światowej oraz pomnik dr. Miroslava Tyrša, założyciela ruchu sokolskiego. Trzy monumenty tworzą razem miejsce pamięci, do którego mieszkańcy Bílovic przychodzą przy okazji rocznic i uroczystości państwowych.

Dlaczego warto się tu zatrzymać?

Pomnik jest rzadkim przykładem monumentu wojennego wzniesionego jeszcze w trakcie samej wojny, a nie – jak większość podobnych obiektów w regionie – dopiero po jej zakończeniu. Wyspiarska lokalizacja pośrodku rzeki, w otoczeniu zieleni parku, czyni to miejsce spokojnym punktem na spacerze przez centrum wsi, niezależnie od tego, czy interesuje nas historia, czy po prostu szukamy chwili odpoczynku nad wodą.

Jak dojechać i co zobaczyć w pobliżu?

Bílovice nad Svitavou leżą kilkanaście kilometrów od Brna, wzdłuż doliny rzeki Svitavy, i są dobrze skomunikowane koleją oraz drogą. W tej samej miejscowości, po drugiej stronie wsi przy Pastvej łące, znajduje się także pomnik poety Stanislava Kostki Neumanna, więc jedna wizyta w Bílovicích pozwala odwiedzić od razu dwa różne miejsca pamięci.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik ofiar wojny światowej w Bílovicích? Na niewielkiej wyspie pośrodku rzeki Svitavy, w parku w centrum wsi Bílovice nad Svitavou.

Kiedy powstał pomnik? Odsłonięto go 10 października 1915 roku, jeszcze w trakcie trwania pierwszej wojny światowej, co czyni go jednym z najstarszych tego typu monumentów w Europie.

Kto zainicjował jego budowę? Rudolf Těsnohlídek, miejscowy dziennikarz i pisarz. Realizacją zajął się lokalny oddział Sokoła.

Czy pomnik miał pierwotnie upamiętniać kogoś innego? Tak – pierwotnie planowano wznieść w tym miejscu pomnik Jana Husa, jednak ze względów politycznych projekt zmieniono na monument dla poległych mieszkańców.

Co jeszcze znajduje się w tym samym miejscu? Na tej samej wyspie stoją również pomnik ofiar drugiej wojny światowej oraz pomnik Miroslava Tyrša, założyciela ruchu sokolskiego.