Max van der Stoel monument in Prague

Pomnik Maxa van der Stoela to niewielki, ale symboliczny obiekt w parku noszącym jego imię na praskim Hradczanie (Praha 6), niedaleko Gimnazjum Jana Keplera. Upamiętnia spotkanie holenderskiego ministra spraw zagranicznych Maxa van der Stoela z filozofem Janem Patočką, pierwszym rzecznikiem Karty 77 — wydarzenie, które w 1977 roku było pierwszym oficjalnym kontaktem zachodniej dyplomacji z czechosłowacką opozycją demokratyczną.

Co upamiętnia ten pomnik?

Pomnik odnosi się do spotkania, do którego doszło 1 marca 1977 roku w praskim hotelu Intercontinental, zaledwie kilka tygodni po ogłoszeniu Karty 77 — deklaracji broniącej praw człowieka w komunistycznej Czechosłowacji. Max van der Stoel, będący wówczas ministrem spraw zagranicznych Holandii, zdecydował się na rozmowę z Janem Patočką, jednym z sygnatariuszy i twarzą Karty 77. Spotkanie zorganizował holenderski dziennikarz Dick Verkijk. Dla władz normalizacyjnej Czechosłowacji taka rozmowa z przedstawicielem dysydentów, zamiast trzymania się wyłącznie oficjalnych kontaktów państwowych, była nie do zaakceptowania i spotkała się z krytyką ze strony reżimu.

Konsekwencje dla Patočki okazały się tragiczne — dwa dni po spotkaniu został zatrzymany i przesłuchany przez służby bezpieczeństwa, a 13 marca 1977 roku zmarł w szpitalu. Spotkanie z van der Stoelem uznaje się za jeden z momentów, które nadały międzynarodową rangę dążeniom czechosłowackiej opozycji do wolnego, demokratycznego społeczeństwa.

Jak wygląda pomnik i kto go zaprojektował?

Autorami dzieła są rzeźbiarz Dominik Lang oraz architekt Jakub Červenka. Pomnik ma formę betonowego odcisku cienia drzewa, wtopionego w powierzchnię parku — rozwiązanie dyskretne, bez tradycyjnej figury czy tablicy w centralnym miejscu, które wymaga chwili uwagi, by je zauważyć i zrozumieć jego znaczenie.

Kiedy powstał i kto go odsłonił?

Pomnik odsłonięto 1 marca 2017 roku, dokładnie czterdzieści lat po historycznym spotkaniu. W uroczystości wzięli udział ówczesny wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans, czeski minister spraw zagranicznych Lubomír Zaorálek, ambasador Królestwa Niderlandów oraz dziennikarz Dick Verkijk, który w 1977 roku organizował pierwotne spotkanie.

Kim był Max van der Stoel?

Max van der Stoel (1924–2011) był holenderskim politykiem i dyplomatą, znanym z zaangażowania na rzecz praw człowieka. Pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych Holandii, a później był pierwszym Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszości Narodowych. Jego wizyta w Pradze w 1977 roku i decyzja o spotkaniu z dysydentem zamiast wyłącznie z oficjelami reżimu były wyrazem tej postawy na długo przed upadkiem komunizmu w regionie.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Obiekt stoi w parku Maxe van der Stoela w dzielnicy Praha 6-Hradčany, w pobliżu budynku Gimnazjum Jana Keplera. To spokojna, zielona część miasta, oddalona od głównych tras turystycznych, co czyni z pomnika ciekawy przystanek dla osób zainteresowanych historią dysydentów i Karty 77, a nie typową atrakcję masowej turystyki.

Najczęstsze pytania

Czy pomnik przedstawia postać van der Stoela? Nie. Zamiast tradycyjnej figury autorzy wybrali abstrakcyjną formę betonowego odcisku cienia drzewa.

Dlaczego pomnik odsłonięto akurat 1 marca 2017? To dokładnie czterdziesta rocznica spotkania van der Stoela z Janem Patočką w hotelu Intercontinental w 1977 roku.

Czy wstęp na teren pomnika jest płatny? Nie, pomnik znajduje się w ogólnodostępnym parku miejskim.

Co stało się z Janem Patočką po spotkaniu? Dwa dni później został zatrzymany i przesłuchany przez czechosłowackie służby bezpieczeństwa, a kilka dni po tym zmarł w szpitalu.

Kto zaprojektował pomnik? Rzeźbiarz Dominik Lang wspólnie z architektem Jakubem Červenką.