Machsike Hadass Synagogue

Synagoga Machsike Hadass to najważniejsza świątynia żydowskiej gminy ortodoksyjnej w Antwerpii i jednocześnie największa synagoga w Belgii. Stoi w sercu dzielnicy diamentowej, gdzie od pokoleń mieszka i pracuje duża społeczność chasydzka, a jej charakterystyczna, secesyjna fasada z jasnego piaskowca od ponad stu lat wyznacza rytm życia religijnego tej części miasta.

Skąd wzięła się nazwa Machsike Hadass?

Nazwa odnosi się do samej gminy wyznaniowej, powstałej w 1892 roku z połączenia sześciu mniejszych bożnic działających wówczas w Antwerpii. Zjednoczona kehila przyjęła nazwę Machsike Hadass, co można tłumaczyć jako „strażnicy wiary", a w 1910 roku dekretem królewskim uzyskała oficjalne uznanie prawne jako samodzielna wspólnota religijna. To właśnie dla niej wzniesiono budynek, który dziś stanowi jej główną siedzibę.

Kto zaprojektował budynek i w jakim stylu?

Za projekt odpowiadał żydowski architekt Jules Hofman, który zaprojektował synagogę tuż przed wybuchem I wojny światowej. Budowę prowadzono w latach 1910–1914, jednak wojna przerwała prace wykończeniowe na tyle długo, że uroczyste otwarcie i poświęcenie budynku odbyło się dopiero w 1919 roku, już po jej zakończeniu. Hofman połączył eklektyczny plan architektoniczny z elementami secesji (art nouveau) — stylu wówczas modnego w Antwerpii, ale rzadko stosowanego w architekturze synagogalnej, gdzie dominowały wtedy formy neoromańskie lub orientalizujące. Fasadę z piaskowca ozdobiono charakterystycznymi koszowymi łukami okiennymi, smukłymi kolumnami i dwiema wieżyczkami narożnymi, nadającymi budynkowi lekkość mimo monumentalnej skali.

Co widać we wnętrzu?

Za reprezentacyjną elewacją kryją się sale modlitewne zaprojektowane tak, by obficie doświetlać je światłem naturalnym — służą temu świetliki wypełnione kolorowymi witrażami, przez które wnętrze zyskuje ciepłą, zmienną w ciągu dnia poświatę. Charakterystycznym elementem wystroju jest zespół 70 żyrandoli oświetlających główną salę modlitw, będących jednym z najbardziej rozpoznawalnych detali synagogi.

Jak wyglądały powojenne losy synagogi?

Po Zagładzie, która dotkliwie przetrzebiła społeczność żydowską Antwerpii, gmina Machsike Hadass odbudowywała się stopniowo — już w 1946 roku wznowiła działalność przyszyngogolna jesziwa. W 1954 roku funkcję naczelnego rabina kehili objął Chaim Kreiswirth, uznany na całym świecie talmudysta, co umocniło pozycję Machsike Hadass jako jednego z duchowych centrów ortodoksyjnego judaizmu w Europie.

Na czym polegała ostatnia renowacja?

W 2016 roku rząd Flandrii przyznał ponad 1,6 mln euro na renowację synagogi w ramach szerszego, czteromilionowego programu wsparcia dla dwóch antwerpskich bożnic. Wieloletnie prace objęły starannie przeprowadzoną konserwację i naprawę wszystkich 70 zabytkowych żyrandoli w sali głównej, a także szereg napraw elewacji zewnętrznej i wnętrza budynku. Zakończenie prac uczczono uroczystością otwarcia w maju 2023 roku, po której synagoga odzyskała pełną funkcję religijną i społeczną dla mieszkańców dzielnicy diamentowej.

Najczęstsze pytania

Czy synagogę można zwiedzać? Jako czynny obiekt sakralny ortodoksyjnej gminy wymaga to zwykle wcześniejszego uzgodnienia i zachowania odpowiedniego stroju oraz zasad zwyczajowych obowiązujących w miejscu kultu.

Dlaczego ten budynek jest wyjątkowy architektonicznie? To rzadki przykład synagogi zaprojektowanej w duchu secesji, podczas gdy większość belgijskich bożnic z tego okresu odwoływała się do stylów neoromańskich lub orientalizujących.

Czy to jedyna synagoga gminy Machsike Hadass? Nie — kehila prowadzi też inne domy modlitwy w Antwerpii, jednak opisywany budynek pełni funkcję głównej, reprezentacyjnej synagogi wspólnoty.