Lysá nad Labem Castle

Zámek w Lysej nad Labem to barokowa rezydencja stojąca na miejscu dawnej warowni, która przez wieki zmieniała właścicieli, styl i przeznaczenie — od średniowiecznego grodu, przez renesansową siedzibę królewską, po pałac rodu Šporków otoczony jednym z najciekawszych ogrodów rzeźbiarskich w Czechach.

Jak zaczęła się historia tego miejsca?

W miejscu obecnego zamku istniała niegdyś warownia datowana na XI wiek. Gotycki gród przebudowano później na renesansową siedzibę, a po pożarze w 1560 roku, za panowania Ferdynanda I, powstał renesansowy zamek pełniący funkcję letniej i myśliwskiej rezydencji królewskiej. Miejsce to chętnie odwiedzał również cesarz Rudolf II, ceniący sobie okoliczne tereny łowieckie.

Co zmienił ród Šporków?

Przełomowy moment nastąpił w 1647 roku, gdy majątek nabył cesarski generał Jan Špork. Od tego czasu miasto i okolica przeżywały okres wyraźnego rozkwitu. Obecny kształt zamku jest wynikiem trzech kolejnych barokowych przebudów — pierwsza, z drugiej połowy XVII wieku, prowadzona za czasów Jana Šporka, pozostawiła po sobie skrzydło wschodnie, zachowane do dziś.

Po śmierci Jana Šporka majątek objął jego syn, František Antonín Špork, który wprowadził najważniejsze zmiany. W 1696 roku odnowił klasztor augustiański, wzniósł nowy kościół parafialny oraz kaplicę Trzech Króli. To właśnie on w tym samym roku założył ozdobny ogród przy zamku — tzw. libosad, zalążek dzisiejszego parku. Rozległość 21 hektarów nadał mu w 1744 roku zięć Šporka, František Karel Sweerts-Špork.

Co można zobaczyć w zamkowym parku?

Park zamkowy w Lysej nad Labem słynie z zespołu barokowych rzeźb alegorycznych, powstałych w latach 30. XVIII wieku w warsztacie Matyáša Bernarda Brauna. Wzdłuż osi parku ustawiono alegorie dwunastu miesięcy (z 1735 roku), a przy schodach tarasowych — alegorie czterech żywiołów: Wody i Ziemi po jednej stronie, Ognia i Powietrza po drugiej. Pomiędzy schodami rozmieszczono również postacie czterech pór roku — Florę (wiosnę), Ceres (lato), Bakchusa (jesień) i Saturna (zimę) — a w innych częściach ogrodu alegorie dnia i nocy oraz kontynentów. Jakość i rozmach tych realizacji bywają porównywane do słynnego zespołu rzeźbiarskiego w Kuksie, również związanego ze Šporkami.

Park dzieli się na dwie części o odmiennym charakterze: francuski, geometryczny libosad oraz swobodniejszy park angielski. W przeciwieństwie do wnętrz zamku, ogród jest ogólnodostępny dla zwiedzających.

Co zachowało się we wnętrzach zamku?

Z pierwotnego wyposażenia zamku przetrwały przede wszystkim malowidła sufitowe i ścienne. Sufit sali na pierwszym piętrze przedstawia sceny starotestamentowe oraz motywy mitologiczne, a ściany zdobią weduty Paryża i Wersalu. Na drugim piętrze sufit ukazuje sceny rajskie w otoczeniu mniejszych medalionów z motywami mitologicznymi i alegorycznymi, natomiast ściany przedstawiają batalistyczne sceny z udziałem generała Jana Šporka.

Co działo się z zamkiem po Šporkach?

Ród Šporków, a później spokrewnieni z nim Sweerts-Šporkowie, władali majątkiem w Lysej nad Labem aż do 1851 roku, kiedy to sprzedali go za 820 tysięcy złotych reńskich księżnej Štěpánce Rohanovej. Po pierwszej wojnie światowej, w ramach reformy rolnej, majątek przejęło od rodu Kinskich państwo czechosłowackie.

Jak zamek jest wykorzystywany dziś?

Od 1961 roku budynek zamku pełni funkcję domu spokojnego wieczoru — działa tu Domov Na Zámku, dom pomocy społecznej dla seniorów. Z tego powodu wnętrza nie są dostępne do zwiedzania, a turyści mogą podziwiać przede wszystkim otaczający zamek park z barokowymi rzeźbami.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzić wnętrze zamku w Lysej nad Labem? Nie — od 1961 roku w budynku działa dom seniora, a jego wnętrza nie są udostępniane turystom.

Co jest największą atrakcją tego miejsca? Zamkowy park z barokowymi rzeźbami alegorycznymi z warsztatu Matyáša Bernarda Brauna, w tym alegorie miesięcy, pór roku i żywiołów.

Kto ufundował rozbudowę zamku i ogrodu? Ród Šporków — najpierw Jan Špork w drugiej połowie XVII wieku, a następnie jego syn František Antonín Špork, twórca ogrodu założonego w 1696 roku.

Czy park jest ogólnodostępny? Tak, w odróżnieniu od wnętrz zamku park zamkowy jest dostępny dla zwiedzających.