Castle in Přerov nad Labem

Zamek w Přerovie nad Labem stoi na miejscu średniowiecznej twierdzy założonej przez klasztor brzewnowski, a dziś jest znany głównie jako sąsiad jednego z najstarszych skansenów w Europie. Sama budowla, choć niedostępna dla turystów, ma za sobą historię sięgającą XIII wieku, wojenne zniszczenia i habsburski epizod, który zaważył na losach całego regionu Polabí.

Jak powstała twierdza, z której wyrósł zamek?

Pierwotna, otoczona wodą twierdza w Přerovie nad Labem powstała w połowie XIII wieku z fundacji klasztoru benedyktynów w Brzewnowie, który zarządzał tutejszymi majątkami. Po 1437 roku obiekt częściowo rozbudowano i przebudowano w stylu gotyckim. Już w 1524 roku źródła określają go jako zámek, czyli zamek – co świadczy o tym, że twierdza obronna zdążyła się przekształcić w rezydencję szlachecką. Kolejna duża przebudowa, w duchu renesansu, nastąpiła w latach 60. XVI wieku.

Co zamek przetrwał podczas wojny trzydziestoletniej?

Wojna trzydziestoletnia odbiła się na budowli boleśnie. W 1639 roku żołnierze szwedzkiego generała Johana Banéra spalili północną część zamku. Odbudowano jedynie skrzydło wschodnie i południowe – resztę zniszczeń naprawiono znacznie później. W 1671 roku gruntowną renowację zdewastowanego obiektu przeprowadził budowniczy Santino de Bossi, co pozwoliło zamkowi funkcjonować dalej jako siedziba majątku.

Jaki związek ma zamek z toskańskimi Habsburgami?

Prawdziwy przełom nastąpił po 1860 roku, gdy majątek kupił wielki książę toskański Leopold II. Po jego śmierci dobra odziedziczył syn, arcyksiążę Ludwik Salwator Habsburg-Toskański – pisarz, podróżnik i przyrodnik, znany z zainteresowania kulturą ludową Europy Środkowej. W latach 1872–1873 z jego inicjatywy zaniedbany dotąd zespół zamkowy odrestaurowano, przywracając mu wygląd z XVI wieku.

Dlaczego w Přerovie powstał skansen?

To właśnie Ludwik Salwator założył w sąsiedztwie zamku, w 1895 roku, Skansen Polabskiego Muzeum Etnograficznego – jedno z najstarszych muzeów na wolnym powietrzu w Europie i czwarte tego typu na kontynencie. Na terenie skansenu zgromadzono do dziś około 32 obiektów: drewniane chaty czeskiego Polabí, ule, dzwonnicę, dworki stojące pod zamkiem, starą szkołę oraz domek myśliwski. Za najbardziej interesujący uznaje się budynek dawnej sali przerowskiego stowarzyszenia chatorobotników z XVIII wieku, przebudowany na chałupę na początku XX wieku – z dwiema izbami, spiżarnią i tzw. czarną kuchnią, w której dym z ogniska uchodził bezpośrednio do wnętrza pomieszczenia, a nie przez komin.

Co stało się z zamkiem po Ludwiku Salwatorze?

Po śmierci arcyksięcia majątek odkupił cesarz Franciszek Józef I, a po nim odziedziczył go ostatni cesarz austro-węgierski, Karol I. Po 1918 roku, wraz z pozostałym majątkiem habsburskim, zamek został znacjonalizowany przez nowo powstałą Czechosłowację i wynajmowany międzynarodowej organizacji młodzieżowej YWCA. Od dawna budynek stoi nieużywany i jest niedostępny dla zwiedzających – w odróżnieniu od sąsiadującego z nim skansenu, który wciąż przyjmuje turystów.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Přerovie nad Labem można zwiedzać? Nie – sama budowla zamkowa jest od lat niedostępna dla publiczności i pozostaje nieużytkowana.

Czym różni się zamek od skansenu w Přerovie nad Labem? Zamek to zabytkowa rezydencja szlachecka, natomiast skansen to osobny, otwarty dla turystów zespół zabytków ludowej architektury drewnianej założony w jego sąsiedztwie w 1895 roku.

Kto założył skansen w Přerovie nad Labem? Arcyksiążę Ludwik Salwator Habsburg-Toskański, właściciel miejscowego majątku, pisarz i podróżnik zainteresowany kulturą ludową regionu.

Jakie zniszczenia poniósł zamek podczas wojny trzydziestoletniej? W 1639 roku wojska szwedzkiego generała Johana Banéra spaliły północną część zamku; odbudowano wtedy tylko skrzydło wschodnie i południowe.