Litice (zamek)

Litice to gotycki zamek stojący na skalistym wzgórzu nad rzeką Dzika Orlica, w miejscowości Litice nad Orlicí, około 7 km na zachód od Žamberku, w powiecie Ústí nad Orlicí we wschodnich Czechach. Wzgórze zamkowe wraz z otoczeniem chronione jest jako pomnik przyrody „Hradní kopec Litice", a sam zamek liczy sobie ponad siedem stuleci historii, w tym epizod związany z jednym z najbardziej znanych czeskich władców.

Kiedy powstał zamek i kto go zbudował?

Litice wzniesiono na przełomie XIII i XIV wieku, prawdopodobnie z inicjatywy rodu Drslaviców, którzy wybrali strome wzgórze nad rzeką jako naturalnie obronne miejsce pod nową siedzibę. W XIV wieku warownia zmieniała właścicieli dość często – należała kolejno do Jana Luksemburskiego i jego syna Karola IV, a od 1371 roku przeszła w ręce rodu Kunštátów, z którym związane są najważniejsze karty w dziejach zamku.

Jaki związek z Liticami miał Jiří z Poděbrad?

To właśnie z rodu Kunštátów wywodził się Jiří z Poděbrad, późniejszy król Czech (panował w latach 1458–1471), dla którego Litice były rodzinną siedzibą. W latach 1450–1468 zlecił on gruntowną przebudowę zamku – wzmocniono mury obronne, wzniesiono nowe bramy oraz główną wieżę. Nad jedną z bram do dziś zachował się kamienny relief przedstawiający hełm z klejnotem oraz herby Czech, Moraw, Górnych Łużyc i Poděbrad, a także inskrypcję datującą ukończenie wieży na rok 1468. Zachowana do dziś pięciokondygnacyjna, prostokątna w planie wieża pełniła funkcję punktu widokowego już w czasach średniowiecza.

Co działo się z zamkiem po śmierci Jiříego z Poděbrad?

Po tym, jak potomkowie Jiříego sprzedali majątek, w 1495 roku Litice nabył Vilém z Pernštejna. Ponieważ centrum administracyjne posiadłości przeniesiono w inne miejsce, zamek stopniowo zaczął tracić na znaczeniu. Od 1562 roku właścicielami byli panowie z Bubna. XIX wiek przyniósł postępującą degradację budowli – dopiero prace remontowe w latach 1890–1894, a potem w latach 20. i 30. XX wieku, pozwoliły zahamować niszczenie murów i wieży.

Kto opiekuje się zamkiem dzisiaj i co można zobaczyć?

Obecnie Litice są własnością państwa czeskiego, a opiekę nad obiektem sprawuje Narodowy Instytut Zabytków (Národní památkový ústav). Zwiedzający mogą wejść na szczyt zamkowej wieży, skąd rozciąga się widok na Kralicki Śnieżnik oraz granitowe kamieniołomy na wzgórzu Litický Chlum. W pałacu zamkowym urządzono ekspozycję poświęconą znaleziskom archeologicznym oraz dawnym fotografiom i pocztówkom przedstawiającym Litice na przestrzeni dziejów. Zamek oferuje trzy warianty zwiedzania: trasę „Hradem krále Jiřího" dla dorosłych, trasę edukacyjną „Jak se staví hrad" dla szkół i rodzin z dziećmi, oraz uproszczoną wersję dla przedszkolaków.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma zamek Litice? Zamek powstał na przełomie XIII i XIV wieku, ma więc ponad 700 lat.

Czy Jiří z Poděbrad urodził się w Liticach? Zamek był rodzinną siedzibą rodu Kunštátów, z którego wywodził się Jiří z Poděbrad – to tutaj w latach 1450–1468 przeprowadził on największą przebudowę warowni.

Czy na zamku można wejść na wieżę? Tak, zachowana pięciokondygnacyjna wieża pełni funkcję punktu widokowego dostępnego dla zwiedzających.

Jak daleko jest do Litic z Žamberku? Zamek leży około 7 km na zachód od Žamberku.

Czy w okolicy zamku obowiązuje ochrona przyrody? Tak, wzgórze zamkowe jest chronione jako pomnik przyrody „Hradní kopec Litice".