Busta T.G. Masaryka

Busta T. G. Masaryka (czes. Busta T. G. Masaryka) to pomnik znajdujący się w Brné, części miasteczka Potštejn, w powiecie rychnowskim, w kraju hradeckim, w Czechach.

[DRAFT — szkic roboczy. Dostępne źródła (Wikidata, Památkový katalog, wyszukiwanie web) potwierdzają jedynie sam obiekt i jego wygląd, ale nie podają roku powstania, autora/rzeźbiarza ani historii pomnika (np. ewentualnego zniszczenia i odbudowy w okresie okupacji lub komunizmu). Przed publikacją wymaga uzupełnienia o dane z lokalnego źródła (kronika gminy Potštejn, materiały konserwatorskie).]

Co przedstawia ten pomnik?

Zgodnie z opisem w Památkovém katalogu (rejestr zabytków Republiki Czeskiej) obiekt to wykonana z brązu, większa niż naturalnej wielkości głowa mężczyzny — przedstawiona realistycznie, z poważnym, zamyślonym wyrazem twarzy, ostrymi rysami i starannie utrzymanym zarostem. Popiersie osadzone jest na masywnej kolumnie na okrągłej podstawie, którą wieńczy prostokątna płyta pełniąca funkcję plintu (cokołu). Tak przedstawiany wizerunek jest typowy dla licznych czeskich pomników Tomáša Garrigue Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji — nie udało się jednak potwierdzić, czy akurat ten egzemplarz miał podobny los co wiele innych: usunięcie w czasie okupacji niemieckiej lub w okresie komunistycznym i ewentualne ponowne odsłonięcie po 1989 roku.

Gdzie dokładnie się znajduje?

Pomnik stoi w Brné — miejscowości będącej częścią gminy Potštejn, malowniczo położonej nad rzeką Divoká Orlice w Podorliczu, w powiecie rychnowskim województwa hradeckiego. Współrzędne geograficzne to 50,0822 N, 16,306864 E. Sam Potštejn jest znany przede wszystkim z zamku Potštejn wznoszącego się na skalnym cyplu nad miasteczkiem oraz z tras turystycznych wiodących przez malownicze Podorlicko — region ten od dawna przyciąga turystów pieszych i rowerowych.

Dlaczego popiersia Masaryka są tak częste w czeskich miejscowościach?

Tomáš Garrigue Masaryk (1850–1937), pierwszy prezydent niepodległej Czechosłowacji, po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku stał się dla wielu czeskich i morawskich gmin symbolem nowej państwowości. W całym kraju powstawały wówczas dziesiątki pomników, popiersi i tablic pamiątkowych jego poświęconych — najczęściej z inicjatywy lokalnych władz lub organizacji społecznych, finansowanych ze składek mieszkańców. Wiele z tych obiektów zostało zniszczonych lub usuniętych podczas niemieckiej okupacji w latach 1939–1945, a część ponownie po 1948 roku, gdy władza komunistyczna dążyła do wymazania pamięci o przedwojennym, demokratycznym państwie. Po aksamitnej rewolucji 1989 roku wiele z tych pomników odbudowano lub odsłonięto na nowo — czy dotyczy to również popiersia w Brné, nie zostało jednak potwierdzone w dostępnych źródłach.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstało popiersie T. G. Masaryka w Brné? Dokładna data powstania nie została potwierdzona w dostępnych, ogólnodostępnych źródłach.

Kto jest autorem pomnika? Nazwisko rzeźbiarza nie jest znane z dostępnych materiałów — informacja wymaga dalszej weryfikacji.

Czy popiersie było niszczone lub odbudowywane? Nie można tego potwierdzić w dostępnych źródłach. Wiele podobnych pomników Masaryka w Czechach miało burzliwą historię związaną z okupacją niemiecką i okresem komunizmu, ale brak dowodów, że dotyczyło to akurat tego obiektu.

Gdzie dokładnie stoi ten pomnik? W Brné, części gminy Potštejn, w powiecie rychnowskim, przy współrzędnych 50,0822 N, 16,306864 E — niedaleko znanego zamku Potštejn.