Letohrádek Portz

Letohrádek Portz to barokowy pawilon myśliwsko-wypoczynkowy stojący na dawnym wyspiarskim terenie zwanym Portz Insel (dziś Tichý ostrov – Cicha Wyspa), około 5 km na południowy wschód od centrum Mikulova, tuż przy granicy z Austrią. Budynek wznosi się na sztucznie usypanym, obwałowanym tarasie z narożnymi bastionami, co nadaje mu wygląd małej fortecy w stylu włoskiego „palazzo in fortezza" — reprezentacyjnej rezydencji ukrytej w obronnej formie.

Kto zbudował letohrádek i kiedy?

Fundatorem założenia był książę i kardynał František z Dietrichsteina (1570–1636), właściciel panství mikulovskiego, który w pierwszej połowie XVII wieku kazał zagospodarować krajobraz wokół miasta ogrodami i budowlami rekreacyjnymi. Zapis z 1629 roku wspomina o „pięknym ogrodzie rozkoszy na wyspie Portz z domkiem letnim" — to najstarsza znana wzmianka o obiekcie. Pierwsza pewna wzmianka źródłowa dotycząca samego budynku pochodzi z 1672 roku, gdy cesarz Leopold I wydał instrukcje związane ze swoją wizytą.

Jak wygląda budynek i co skrywa pod ziemią?

Letohrádek to dwupiętrowa, niepodpiwniczona sklepieniem budowla na prostokątnym planie, z symetrycznymi dwuramiennymi schodami balustradowymi po wschodniej stronie. Parter służył funkcjom kuchennym, na piętrze znajdowała się duża sala z płaskim stropem, później podzielona na mniejsze pomieszczenia. Do zabudowań gospodarczych na sąsiadującym terenie prowadził rozległy system podziemnych korytarzy, którym dostarczano zaopatrzenie i przygotowywano niespodzianki dla gości ogrodu — zachowała się nawet niewielka, zdobiona muszlami komora, a w suficie otwór służący do podawania napojów na piętro. Cały teren otaczał kamienny mur, z którego dziś zostały już tylko fragmenty. Do letohrádka prowadził długi ceglany mostek nad stawem, a samą wyspę łączyła z Mikulovem dwuipółkilometrowa aleja drzew.

Co się stało z obiektem w kolejnych wiekach?

Rezydencja rzadko była użytkowana — już w 1744 roku opisywano ją jako opuszczoną i zaniedbaną, a pożar miasta w 1784 roku odsunął jej remont na dalszy plan. Plan odbudowy przygotowany w 1831 roku przez architekta Antona Jöndla nigdy nie został zrealizowany. Prawdziwy przełom nastąpił w drugiej połowie XIX wieku: staw Portz spuszczono, a w 1872 roku przez teren dawnej wyspy przeprowadzono linię kolejową Břeclav–Znojmo, zamieniając wyspę w półwysep i pozbawiając miejsce jego romantycznego charakteru.

Po 1945 roku obszar znalazł się w strefie granicznej o zaostrzonym reżimie, przez co był praktycznie niedostępny — podziemia zasypano, a budynek do 1989 roku stracił nawet dach. Od 1995 roku letohrádek wraz z mostem są chronione jako nieruchoma pamiątka kultury. Odbudowa zaczęła się na dobre po przejściu w ręce prywatne w 2003 roku (uporządkowanie zieleni, wzmocnienie konstrukcji, nowy dach), a kolejny etap remontu ruszył w 2013 roku i obejmował m.in. odtworzenie wnętrz i mieszkalnej przestrzeni pod dachem.

Czy można dziś zwiedzić letohrádek?

Obiekt jest własnością prywatną, a teren wciąż leży w pasie przygranicznym z ograniczonym dostępem, więc regularnego ruchu turystycznego tu nie ma. Wokół bastionu obecny właściciel (rodzina związana z winnicą Vino Cibulka) obsadził winnice, a piwnice pozostają zamknięte z powodu obecności chronionego gatunku nietoperzy. Miejsce bywa udostępniane okazjonalnie, m.in. przy degustacjach wina organizowanych pod otwartym niebem w sezonie letnim — informacje o takich wydarzeniach warto sprawdzać na bieżąco, bo stały grafik zwiedzania nie istnieje.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Letohrádek Portz? Na dawnej wyspie Portz Insel (Tichý ostrov), około 5 km na południowy wschód od centrum Mikulova, w sąsiedztwie Nowego Stawu i granicy z Austrią.

Kto zlecił budowę? Kardynał František z Dietrichsteina, właściciel panství mikulovskiego, w pierwszej połowie XVII wieku.

Czy da się wejść do podziemnych korytarzy? Nie — piwnice i tunele są zamknięte, przede wszystkim ze względu na kolonię chronionych nietoperzy.

Czy obiekt jest ogólnodostępny? Nie na stałe. To prywatna własność w strefie przygranicznej; dostęp bywa możliwy tylko przy okazjonalnych wydarzeniach winiarskich.

Czy letohrádek jest zabytkiem? Tak, od 1995 roku wraz z prowadzącym do niego mostem jest wpisany jako nieruchoma pamiątka kultury.