Obelisk

Obelisk w Nejdku to niepozorny, lecz niezwykle wymowny pomnik stojący na cmentarzu w tym niewielkim mieście w kraju karlowarskim, w zachodnich Czechach. Ta smukła granitowa kolumna kryje w sobie historię dwukrotnej zmiany swojego przeznaczenia — od hołdu dla cesarza po skromne upamiętnienie ofiar Wielkiej Wojny.

Gdzie go znaleźć?

Pomnik stoi w południowo-wschodnim narożniku cmentarza, na południowym skraju Nejdku, miasta leżącego w Karlowarskim kraju, kilkanaście kilometrów na północny zachód od Karlowych Warów. Obelisk umieszczono na pięciobocznym, lekko podwyższonym tarasie obwiedzionym kamiennym obrzeżem, dzięki czemu wyraźnie odcina się od reszty cmentarnej alejki i od razu przyciąga wzrok odwiedzających.

Skąd wziął się ten pomnik?

Historia obelisku jest bardziej zawiła, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Kolumna powstała pierwotnie w 1908 roku jako pomnik cesarza Franciszka Józefa I — w tamtym czasie wieńczyła ją rzeźba orła oraz płaskorzeźba przedstawiająca władcę. Na początku lat 30. XX wieku miejscowa grupa Związku Inwalidów Wojennych z Nejdku (Ortsgruppe des Bundes der Kriegsbeschädigten, Neudek) zdecydowała się nadać monumentowi zupełnie nowe znaczenie. Cesarski orzeł i reliefowy portret zostały usunięte, sam obelisk odwrócono i ustawiono na nowo, a kamień zaczął pełnić funkcję pomnika ofiar I wojny światowej.

Co można na nim przeczytać?

Ślady obu etapów historii pomnika są nadal czytelne, choć czas mocno dał się kamieniowi we znaki. Na przedniej ścianie widnieje niemiecki napis „Ich hatt einen Kameraden" („Miałem towarzysza") — pierwsze słowa znanej żołnierskiej pieśni żałobnej — a pod nim lista 28 nazwisk poległych mieszkańców Nejdku i szesnastu okolicznych miejscowości. Na tylnej ścianie zachowała się natomiast pierwotna data „1848–1898", pozostałość po dawnym pomniku jubileuszowym Franciszka Józefa. Na cokole widnieje z kolei napis „Gewidmet von d. Ortsgr. B. d. K. Neudek" — informacja o tym, kto ufundował nową, wojenną wersję pomnika. Sam obelisk wykonano z czarnego, polerowanego granitu i osadzono na cokole z profilowaną podstawą, co nadaje mu dostojny, choć stonowany charakter typowy dla prowincjonalnych pomników wojennych tamtej epoki.

W jakim jest dziś stanie?

Wieloletni brak konserwacji sprawił, że obelisk jest dziś mocno zniszczony — kamień porasta mech i porosty, a napisy w wielu miejscach stały się ledwie czytelne. To sprawia, że miejsce ma dziś charakter bardziej kontemplacyjny niż reprezentacyjny — bliżej mu do zapomnianego świadectwa historii niż do starannie utrzymanego pomnika pamięci.

Dlaczego warto się tu zatrzymać?

Obelisk w Nejdku to interesujący przykład tego, jak pomniki potrafią zmieniać swoje znaczenie wraz z biegiem historii Europy Środkowej — z symbolu monarchii habsburskiej stał się skromnym upamiętnieniem lokalnych ofiar wojny. Dla osób zwiedzających kraj karlowarski poza samymi Karlowymi Warami to niewielki, ale autentyczny przystanek, pokazujący codzienną, mniej turystyczną stronę regionu.

Najczęstsze pytania

Czym pierwotnie był obelisk w Nejdku? Powstał w 1908 roku jako pomnik cesarza Franciszka Józefa I, ozdobiony rzeźbą orła i jego płaskorzeźbionym portretem.

Kiedy i dlaczego zmieniono jego funkcję? Na początku lat 30. XX wieku miejscowy Związek Inwalidów Wojennych przekształcił go w pomnik ofiar I wojny światowej, usuwając cesarskie elementy i dodając nowe napisy.

Co znajduje się na pomniku? Napis „Ich hatt einen Kameraden", lista 28 nazwisk poległych z Nejdku i okolicznych miejscowości, a na odwrocie dawna data „1848–1898" z pierwotnego pomnika.

Gdzie dokładnie stoi obelisk? W południowo-wschodnim narożniku cmentarza na południowym skraju Nejdku, w Karlowarskim kraju, niedaleko Karlowych Warów.