Kruiskoutermolen, Mere

Kruiskoutermolen to drewniany wiatrak typu koźlak, stojący na skrzyżowaniu Schoolstraat i Dieptestraat we wsi Mere, wchodzącej w skład gminy Erpe-Mere w prowincji Flandria Wschodnia. To jeden z tych obiektów, których historia jest znacznie dłuższa niż sugerowałaby ich obecna lokalizacja — młyn nie powstał w Mere, tylko trafił tam w wyniku żmudnej przeprowadzki na początku XX wieku.

Skąd wziął się młyn w Mere?

Korzenie konstrukcji sięgają czasów sprzed 1384 roku, kiedy młyn stał w pobliskim Nieuwerkerken (dzielnicy Aalst). Znany był wówczas jako Jezuïetenmolen, prawdopodobnie ze względu na powiązania własnościowe z zakonem jezuitów. W 1632 roku obiekt przeszedł odbudowę i w tej postaci służył mieszkańcom Nieuwerkerken aż do 1921 roku.

Punktem zwrotnym w historii młyna był zakup dokonany przez Jozefa Van der Haegena — cieślę pochodzącego z Mere — który w 1921 roku nabył Jezuïeten Molen. Dwa lata później, w 1923 roku, cała konstrukcja została rozebrana, przewieziona i złożona na nowo w Mere — transport wymagał aż 44 przejazdów wozami. Jeszcze w tym samym roku młyn odbudowano na nowym miejscu, a już w 1924 roku zmielono w nim pierwsze ziarno pod nową nazwą Kruiskoutermolen.

Losy młyna w XX i XXI wieku

Okazały koźlak, wyposażony w trzy pary kamieni młyńskich, doczekał się w 1956 roku wpisu na listę zabytków chronionych. Sześć lat później, w 1962 roku, przeprowadzono jego gruntowną renowację. Niestety w 1972 roku silna burza poważnie uszkodziła konstrukcję, po czym młyn przez długie lata popadał w stopniowe zaniedbanie.

Sytuacja zmieniła się dopiero w 1997 roku, gdy właścicielem tego cennego obiektu dziedzictwa stała się gmina Erpe-Mere. Kolejny, decydujący etap ratowania młyna rozpoczął się 30 września 2004 roku — wówczas konstrukcję rozebrano i przewieziono do warsztatu firmy Molenbouw Thomaes w Beveren-Roeselare, gdzie przeszła szczegółową renowację. Prace zakończyły się sukcesem, a 3 czerwca 2006 roku Kruiskoutermolen został oficjalnie ponownie otwarty i uroczyście oddany do użytku.

Co warto wiedzieć, odwiedzając młyn?

Kruiskoutermolen to koźlak typu „trzykondygnacyjnego" — konstrukcja pozwalająca na obracanie całego korpusu młyna wokół centralnego słupa, tak by skrzydła zawsze ustawić pod wiatr. Trzy pary kamieni młyńskich świadczą o tym, że w swoich najlepszych latach był to obiekt o dużej wydajności przemiałowej, obsługujący potrzeby okolicznych gospodarstw.

Dziś młyn stanowi jeden z symboli lokalnego dziedzictwa Erpe-Mere i regularnie gości mieszkańców podczas świąt młynarskich — w 2023 roku społeczność Mere świętowała stulecie przybycia obiektu do wsi (licząc od 1923 roku) specjalnym festynem młyńskim. Dla odwiedzających to nie tylko okazja do obejrzenia rzadkiej już dziś drewnianej architektury przemysłowej, ale też lekcja o tym, jak lokalna społeczność potrafi przez dekady dbać o zabytek, mimo uszkodzeń, zaniedbania i kosztownych renowacji.

Współrzędne geograficzne młyna to około 50.9136°N, 3.9719°E, co umiejscawia go w samym sercu wsi Mere, łatwo dostępnej z centrum Erpe-Mere. To dobry przystanek dla osób zainteresowanych flamandzkim dziedzictwem wiejskim i historią rzemiosła młynarskiego w regionie.

Najczęstsze pytania

Czy Kruiskoutermolen zawsze stał w Mere? Nie — pierwotnie młyn znajdował się w Nieuwerkerken (Aalst), a do Mere przeniesiono go dopiero w latach 1921–1923.

Czy młyn można zwiedzać od środka? Obiekt jest udostępniany przy okazji lokalnych wydarzeń i świąt młynarskich; warto sprawdzić aktualny harmonogram otwarcia u gminy Erpe-Mere.

Ile par kamieni młyńskich ma Kruiskoutermolen? Trzy pary, co czyniło go stosunkowo wydajnym młynem jak na koźlak tego typu.