Cottemmolen

Cottemmolen to zabytkowy młyn wodny stojący nad strumieniem Molenbeek w miejscowości Erpe, część gminy Erpe-Mere we Flandrii Wschodniej w Belgii. Obiekt znajduje się przy Molenstraat i jest jednym z dwóch młynów wodnych zachowanych w tej okolicy.

Skąd wzięła się nazwa i jak stara jest historia młyna?

Nazwa Cottemmolen wywodzi się od rodu de Cotthem, którego przedstawiciel już w 966 roku sprzedał grunt sąsiadujący z młynem opactwu Świętego Piotra w Gandawie. To pokazuje, że w tym miejscu młyn (lub jego poprzednik) funkcjonował już w X wieku, choć pierwszy bezpośredni zapis wymieniający obiekt jako "molendinum de cotthem" pochodzi z 1216 roku. Oznacza to, że historia młynarstwa na tym odcinku Molenbeek liczy sobie ponad tysiąc lat, co czyni Cottemmolen jednym ze starszych śladów gospodarczej aktywności w regionie.

Budynek, który stoi tam obecnie, nie jest jednak średniowieczny w całości — na fasadzie widnieje data 1796, wskazująca na gruntowną przebudowę lub odnowienie konstrukcji pod koniec XVIII wieku. Taka sytuacja jest typowa dla młynów wodnych w Europie Zachodniej: mechanizmy i budynki wielokrotnie przebudowywano, podczas gdy samo miejsce i prawo do korzystania z wody pozostawały niezmienne przez wieki.

Do czego służył młyn?

Cottemmolen pełnił podwójną funkcję gospodarczą — był jednocześnie młynem zbożowym i olejarnią. Z czasem produkcja oleju zanikła i obiekt funkcjonował już wyłącznie jako młyn zbożowy. Mielono w nim pszenicę oraz zboża przeznaczone na paszę dla zwierząt hodowlanych. Napęd zapewniało koło wodne górnego zasilania (overshot), czyli takie, w którym woda spływa na koło od góry, co pozwalało uzyskać większą efektywność napędu niż w przypadku kół zasilanych od dołu.

Młyn pracował nieprzerwanie aż do 1982 roku — to stosunkowo późna data jak na tego typu obiekty przemysłowe, co świadczy o tym, że lokalna społeczność rolnicza przez długi czas korzystała z usług młyna zamiast przechodzić na zmechanizowane młyny przemysłowe.

Jak wygląda dziś i czy można go zwiedzić?

Po zaprzestaniu działalności produkcyjnej młyn zyskał status obiektu chronionego. W 1986 roku Cottemmolen został wpisany do rejestru zabytków, a wraz z nim ochroną objęto również otaczający teren, uznany za historyczny krajobraz wiejski. Kilka lat później, w 1997 roku, przeprowadzono gruntowną renowację budynku i mechanizmu młyńskiego, dzięki czemu obiekt zachował swój dawny wygląd i charakter.

Dziś Cottemmolen stanowi element dziedzictwa przemysłowego regionu Erpe-Mere i jest przykładem tego, jak małe, lokalne młyny wodne kształtowały krajobraz i gospodarkę flamandzkiej wsi na przestrzeni wieków. Otoczenie młyna, z charakterystycznym ciekiem Molenbeek, zachowuje spokojny, wiejski charakter, co czyni to miejsce ciekawym przystankiem dla osób zainteresowanych historią rzemiosła i architektury przemysłowej.

Najczęstsze pytania

Czy Cottemmolen wciąż mieli zboże? Nie, produkcję zakończono w 1982 roku — obecnie młyn pełni funkcję zabytku.

Czym jest młyn typu overshot? To młyn wodny, w którym woda trafia na koło od góry, spływając po jego obwodzie, co zwiększa siłę napędową w porównaniu z kołami zasilanymi od dołu lub z boku.

Czy teren wokół młyna też jest chroniony? Tak, od 1986 roku ochroną konserwatorską objęto nie tylko sam budynek, ale i otaczający go historyczny krajobraz wiejski.

Gdzie dokładnie znajduje się młyn? Przy Molenstraat 36 w Erpe, nad strumieniem Molenbeek, w gminie Erpe-Mere we Flandrii Wschodniej.