Kruisekemolen

Kruisekemolen to drewniany wiatrak typu koźlak stojący przy Kruisekestraat w Wervik, na granicy z wsią Kruiseke, w belgijskim regionie Flandria Zachodnia. Znany też jako Ma Campagne-Molen albo Młyn Claeysa, jest jednym z ostatnich świadków bogatej historii młynarstwa tego miasta.

Skąd wzięło się to miejsce?

Teren na rogu Kruisekestraat, Oude Mesenweg i Klijtbosstraat funkcjonował jako lokalizacja młyńska już w 1560 roku — potwierdza to plan figuratywny Wervik sporządzony przez kartografa Jacoba van Deventera. Pierwszy młyn w tym miejscu nie przetrwał długo: około 1580 roku został zniszczony podczas niepokojów religijnych, jakie w tym okresie ogarnęły Niderlandy Hiszpańskie. Po 1600 roku postawiono nowy, drewniany wiatrak, ale i on zniknął z krajobrazu jeszcze przed końcem XVII wieku.

Jak wyglądała złota era wervickich młynów?

Pozwolenie na budowę kolejnego drewnianego młyna w tym miejscu wydał 22 października 1735 roku austriacki cesarz Karol VI — Wervik leżało wtedy w granicach Niderlandów Austriackich. To właśnie ten okres otworzył drogę do prawdziwego rozkwitu młynarstwa w mieście. Szczyt przypadł na pierwszą połowę XIX wieku: na planie sporządzonym w 1845 roku zaznaczono aż czternaście wiatraków działających jednocześnie na terenie Wervik. Kruisekemolen był jednym z nich, obsługując okoliczne gospodarstwa mieląc zboże na mąkę.

Co się z nim stało podczas I wojny światowej?

Wervik, leżące blisko linii frontu we Flandrii Zachodniej, mocno ucierpiało w czasie Wielkiej Wojny. W październiku 1914 roku Kruisekemolen został zniszczony przez wojska niemieckie. Właściciele młyna, rodzina Derrevaux-Van Elslande, po zakończeniu wojny otrzymali odszkodowania wojenne. Za te środki nie odbudowali jednak młyna od podstaw w tym samym miejscu — zamiast tego zakupili istniejący już wiatrak, Hondvleesmolen, i przetransportowali go z miejscowości Lauwe do Wervik.

Kto przywrócił młyn do dzisiejszej postaci?

Do 1922 roku młyn trafił w ręce rodziny Claeys, która zleciła jego odbudowę na terenie Wervik — stąd jedna z nazw, jakimi bywa określany: Młyn Claeysa. Przez większą część XX wieku młyn pozostawał w rękach prywatnych, aż 13 listopada 1979 roku miasto Wervik stało się właścicielem samego wiatraka, przynależnego domu młynarza oraz otaczającej go działki. Miejska własność otworzyła drogę do kompleksowej renowacji.

Jak przebiegała renowacja?

Plan restauracji przygotował inżynier-architekt Walter Snauwaert. Prace realizowano w latach 1993–1997, a za odbudowę konstrukcji młyna odpowiadała specjalistyczna firma młynarska Molenbouw Peel z miejscowości Gistel, znana z doświadczenia przy renowacjach historycznych wiatraków w całej Flandrii. Dzięki tym pracom Kruisekemolen odzyskał sprawność techniczną i mógł ponownie stanąć jako rozpoznawalny punkt orientacyjny na trasie łączącej Wervik z Kruiseke.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Kruisekemolen to dziś nie tylko zabytek techniki, ale też żywy fragment lokalnej tożsamości Wervik — miasta, które w szczytowym okresie mogło poszczycić się kilkunastoma czynnymi wiatrakami. Spacer czy przejazd rowerem Kruisekestraat prowadzi wprost pod jego skrzydła, a sama lokalizacja — na granicy miasta i wiejskiego Kruiseke — pozwala poczuć kontrast między historyczną zabudową a otwartym, rolniczym krajobrazem Flandrii Zachodniej.

Najczęstsze pytania

Czy Kruisekemolen wciąż działa? Po renowacji z lat 1993–1997 młyn jest w dobrym stanie technicznym jako obiekt zabytkowy administrowany przez miasto Wervik.

Skąd wzięły się jego alternatywne nazwy? Określenia Ma Campagne-Molen i Młyn Claeysa nawiązują odpowiednio do nazwy lokalizacji oraz do rodziny Claeys, która odbudowała młyn po 1922 roku.

Dlaczego młyn zniknął, a potem wrócił kilka razy? Drewniana konstrukcja wiatraków była podatna na zniszczenia wojenne i pożary, dlatego wiele historycznych młynów w regionie, w tym ten, było wielokrotnie odbudowywanych na przestrzeni wieków.