Kościół św. Marcina w Murze w Pradze

Kościół św. Marcina w Murze to jeden z najstarszych zachowanych kościołów praskiego Starego Miasta – i zarazem miejsce, w którym zaczęła się historia husyckiego kielicha. Niepozorna, częściowo wtopiona w zabudowę kamienic świątynia kryje w sobie ponad 800 lat historii Pragi: od romańskiej osady po dzisiejszą wspólnotę ewangelicką.

Skąd wzięła się nazwa "w Murze"?

Kościół powstał w latach 1178–1187 jako świątynia parafialna osady Újezd, leżącej wówczas poza obrębem miasta. Gdy w XIII wieku wytyczono fortyfikacje praskiego Starego Miasta, południowa ściana kościoła stała się częścią miejskiego muru obronnego – stąd nazwa, pod którą znany jest do dziś. Osada wokół świątyni zaczęła być nazywana Újezdem świętego Marcina, na cześć patrona kościoła.

Jak zmieniała się bryła kościoła?

Pierwotna, romańska budowla z czasem przestała wystarczać rosnącej parafii. Za panowania Karola IV podniesiono poziom podłogi i podwyższono sklepienie, do nawy dobudowano nowe prezbiterium zamknięte sklepieniem żebrowym, a wieżę ukończono w 1358 roku. Ostateczny, późnogotycki kształt świątynia zyskała dopiero w 1488 roku – przebudowę sfinansowała mieszczańska rodzina Holców z Květnicy, wyznania utrakwistycznego.

Dlaczego to miejsce jest ważne dla historii husytyzmu?

Najdonioślejszy moment w dziejach kościoła przypadł na jesień 1414 roku. To właśnie tutaj Jakoubek ze Stříbra, współpracownik Jana Husa, po raz pierwszy od stuleci udzielił świeckim komunii pod dwiema postaciami – chleba i wina. Wcześniej kielich z winem zarezerwowany był wyłącznie dla duchownych. Ten gest dał początek symbolice kielicha, która na wieki stała się znakiem rozpoznawczym husytyzmu i czeskiego utrakwizmu. Właśnie dlatego, jako świątynia utrakwistyczna, kościół przetrwał burzliwy okres wojen husyckich bez zniszczeń – w przeciwieństwie do wielu katolickich budowli w mieście.

Co działo się z kościołem później?

W 1678 roku pożar uszkodził górną część wieży, którą wkrótce odbudowano. Znacznie poważniejszy cios przyszedł jednak w 1784 roku: cesarz Józef II, po osobistej wizycie, uznał wnętrze za ciemne, wilgotne i zaniedbane, i nakazał zamknięcie świątyni. Zdesakralizowany budynek pełnił odtąd funkcje gospodarcze – mieścił magazyny, sklepy i mieszkania.

Dopiero na początku XX wieku miasto Praga odkupiło zaniedbaną budowlę i w latach 1905–1906 przeprowadziło jej gruntowną renowację według projektu architekta Kamila Hilberta, przywracając kościołowi sakralny charakter.

Do kogo należy kościół dzisiaj?

Obecnie z kościoła korzysta Ewangelicki Kościół Czeskobraterski – jedna z największych protestanckich wspólnot w Czechach, nawiązująca duchowo do tradycji reformacyjnej, której korzenie sięgają właśnie wydarzeń sprzed ponad sześciu wieków rozgrywających się w tych murach. Świątynia bywa też miejscem koncertów muzyki kameralnej, korzystających z jej kameralnej akustyki.

Gdzie znajduje się kościół i jak do niego trafić?

Kościół stoi na Starym Mieście w Pradze, w bezpośrednim sąsiedztwie ulicy Martinská, niedaleko Placu Karola i Národní třídy – w samym sercu historycznego centrum, w zasięgu spaceru od większości głównych zabytków Starego Miasta.

Najczęstsze pytania

Czy kościół można zwiedzać w środku? Tak, w większości dni świątynia jest dostępna dla zwiedzających, choć – jako czynne miejsce kultu i koncertów – warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą.

Dlaczego kościół nazywa się "w Murze"? Ponieważ jego południowa ściana była częścią średniowiecznego muru obronnego otaczającego praskie Stare Miasto.

Jakie wydarzenie historyczne uczyniło ten kościół sławnym? W 1414 roku Jakoubek ze Stříbra udzielił tu po raz pierwszy komunii pod dwiema postaciami świeckim wiernym, co dało początek symbolice husyckiego kielicha.

Czy kościół jest dziś katolicki? Nie – od dawna należy do Ewangelickiego Kościoła Czeskobraterskiego, wspólnoty protestanckiej.

Czy kościół był kiedyś zamknięty? Tak, w 1784 roku zamknął go cesarz Józef II; przez ponad sto lat budynek służył celom świeckim, zanim odrestaurowano go na początku XX wieku.