Katedra św. Stefana w Litomierzycach

Katedra św. Stefana w Litomierzycach (czes. Katedrála svatého Štěpána) to katedralny i kapitulny kościół diecezji litomierzyckiej, wznoszący się na Wzgórzu Dómskim nad miastem. Obecny barokowy budynek jest już trzecią świątynią w tym miejscu — a jego historia sięga XI wieku, choć dzisiejszy kształt ukształtował się dopiero w drugiej połowie XVII i pod koniec XIX stulecia.

Kiedy powstała pierwsza świątynia w tym miejscu?

Około 1057 roku książę Spytihniew II ufundował przy kościele św. Stefana kapitułę kolegiacką. Sądząc po sformułowaniach dokumentu fundacyjnego, który określa budowlę mianem bazyliki, musiał to być już wówczas kościół murowany. Ta wczesna, przemyślidzka bazylika została wzniesiona w stylu romańskim jeszcze w XI wieku, a w XIV wieku przebudowano ją w duchu gotyku.

Dlaczego dzisiejszy kościół jest barokowy?

Romański, później gotycko przebudowany kościół rozebrano w latach 1662–1664. Niemal natychmiast, w latach 1664–1668, w jego miejscu wzniesiono nową świątynię w stylu wczesnego baroku, według projektu budowniczego pochodzenia włoskiego. Przy pracach budowlanych brał udział Domenico Orsi, a najprawdopodobniej także Giulio Broggio — nazwiska dobrze znane z innych barokowych realizacji w północnych Czechach tamtego okresu.

Skąd wzięła się wieża katedry?

Ani barokowa katedra, ani wcześniejszy gotycki kościół nie miały pierwotnie własnej wieży. Samodzielną wieżę, stojącą osobno od bryły kościoła, zaczął stawiać biskup Hugo hrabia Königsegg (1711–1720), lecz zdołał wykonać jedynie jedenastometrowe fundamenty, na których stanęła drewniana barokowa dzwonnica. Dopiero biskup Antonín L. Frind (1879–1881), sam będący historykiem, doprowadził do dokończenia budowy. Wieżę wzniesiono ostatecznie w latach 1883–1889 według projektu wiedeńskiego architekta Heinricha Ferstela, a wykonawcą był litomierzycki budowniczy Franz Sander. Dziś liczy ona 65 metrów wysokości, a od 2010 roku jej górne partie są udostępnione zwiedzającym jako punkt widokowy na miasto i dolinę Łaby.

Jak wygląda wnętrze katedry?

Z zewnątrz budowla sprawia wrażenie trójnawowej bazyliki, jednak w środku znajduje się jedna, otwarta przestrzeń, po obu stronach której biegną trzy przelotowe kaplice, otwierające się arkadami wprost do nawy głównej. Takie rozwiązanie, typowe dla architektury sakralnej wczesnego baroku, pozwala na zachowanie wrażenia jednolitego, przestronnego wnętrza mimo bocznych kaplic.

Jaką funkcję pełni katedra dziś?

Kościół jest siedzibą biskupa litomierzyckiego i głównym kościołem diecezji litomierzyckiej, a zarazem jednym z najważniejszych zabytków kulturalnych Litomierzyc. Budowla wpisana jest na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej, co potwierdza jej rangę nie tylko religijną, ale i architektoniczno-historyczną dla całego regionu północnych Czech.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Katedra św. Stefana w Litomierzycach? Na Wzgórzu Dómskim (Dómský pahorek), przy Dómském náměstí w Litomierzycach, w północnych Czechach.

Kiedy powstał obecny budynek katedry? Dzisiejsza barokowa świątynia została wzniesiona w latach 1664–1668, po rozbiórce wcześniejszego, romańsko-gotyckiego kościoła.

Kto zaprojektował wieżę katedry? Wieżę, dokończoną w latach 1883–1889, zaprojektował wiedeński architekt Heinrich Ferstel, a wykonał ją litomierzycki budowniczy Franz Sander.

Czy na wieżę można wejść? Tak, licząca 65 metrów wieża jest udostępniona zwiedzającym jako punkt widokowy od 2010 roku.

Czyją siedzibą jest katedra? Katedra jest siedzibą biskupa litomierzyckiego oraz głównym kościołem diecezji litomierzyckiej.