Kaple Povýšení svatého Kříže (Svatý Jan pod Skalou)

Kaple Povýšení svatého Kříže stoi w Svatým Janie pod Skalou, malej wsi w czeskim krasie na skraju Chráněné krajinné oblasti Český kras. Budowla stoi na niewielkim skalnym grzbiecie, tuż pod stromą wapienną ścianą wznoszącą się około 159 metrów ponad poziom wsi — widok stąd należy do najbardziej charakterystycznych w okolicy.

Kiedy powstała kaplica?

Obecny budynek wzniesiono w 1714 roku. Projekt przypisuje się Kryštofowi Dienzenhoferowi, jednemu z czołowych architektów czeskiego baroku, choć jego autorstwo bywa formułowane ostrożnie jako prawdopodobne, a nie pewne. Kaplica ma rzut greckiego krzyża i pierwotnie zwieńczona była czterema szczytami (frontonami) — po jednym nad każdym ramieniem krzyża.

Co warto zobaczyć wewnątrz?

Główną ozdobą wnętrza jest sklepienny fresk przedstawiający Znalezienie Krzyża Świętego, namalowany w 1763 roku przez Jana Václava Spitzera. Malowidło nawiązuje do biblijnej legendy o odnalezieniu relikwii krzyża i koresponduje z wezwaniem samej kaplicy. Fresk oraz cały budynek przeszły gruntowną konserwację w latach 1993–1997, a odnowioną kaplicę ponownie poświęcono 14 września 1997 roku.

Skąd wzięło się miejsce kultu?

Według miejscowej legendy to właśnie tutaj święty Jan Chrzciciel miał spotkać pustelnika Ivana i wręczyć mu drewniany krzyż, którym ten wypędzał złe duchy z okolicznych skał i jaskiń. Legenda ta tłumaczy zarówno wezwanie kaplicy, jak i długą tradycję pustelniczą związaną z tym miejscem — od niej pochodzi też nazwa całej wsi.

W pobliżu kaplicy znajduje się dodatkowo renesansowa kamienna rzeźba z czerwonego lokalnego wapienia, ufundowana w 1602 roku przez hrabiego Rusworma, dowódcę wojsk cesarza Rudolfa II. Przedstawia ona Chrystusa na krzyżu w towarzystwie świętego Jana Chrzciciela i pustelnika Ivana — to osobny obiekt sakralny, starszy niż sama kaplica, ale ściśle związany z tym samym kultem.

Jak dotrzeć do kaplicy?

Do kaplicy prowadzi czerwony szlak turystyczny, co czyni z niej popularny cel spaceru łączony zwykle ze zwiedzaniem samej wsi i pobliskich formacji skalnych Českého krasu. Ze względu na położenie na grzbiecie skalnym warto liczyć się z niewielkim podejściem, ale trasa nie wymaga specjalnego przygotowania.

Najczęstsze pytania

Czy kaplica jest tym samym obiektem co kościół klasztorny w Svatým Janie pod Skalou? Nie. Kaple Povýšení svatého Kříže to odrębna, niewielka budowla na skalnym grzbiecie nad wsią, oddalona o kilkaset metrów od klasztornego kościoła Narodzenia św. Jana Chrzciciela znajdującego się w centrum wsi.

Kto zaprojektował kaplicę? Autorstwo przypisuje się Kryštofowi Dienzenhoferowi, choć źródła formułują to jako przypuszczenie, a nie pewnik.

Co przedstawia fresk we wnętrzu? Scenę Znalezienia Krzyża Świętego, namalowaną w 1763 roku przez Jana Václava Spitzera.

Skąd wzięła się nazwa miejsca i legenda o krzyżu? Z podania o spotkaniu świętego Jana Chrzciciela z pustelnikiem Ivanem, któremu święty miał przekazać drewniany krzyż do walki ze złymi duchami — legenda wiąże się zarówno z kaplicą, jak i z nazwą całej wsi.