Kaltenštejn

Kaltenštejn (nazywany też Hradisko, a wśród miejscowych potocznie „Biskupią Czapką") to zrujnowany wczesnogotycki zamek na zalesionym wzgórzu w Górach Rychlebskich, około 2 km od wsi Černá Voda i 9 km na północ od Jesenika, nad dawną osadą Nové Podhradí. Mimo upływu ponad pięciu wieków od zburzenia, ruiny należą do najbardziej rozpoznawalnych zabytków regionu Jesenicka.

Historia zamku

Kaltenštejn wzniesiono prawdopodobnie pod koniec XIII wieku — pierwsze wzmianki źródłowe pochodzą z lat 1295–1296, choć część opracowań wskazuje na jeszcze wcześniejszą nazwę castrum Kaldensteyn, czyli dosłownie „zamek na zimnym kamieniu". Od początku istnienia był przedmiotem sporu między księciem świdnickim Bolkiem I a biskupem wrocławskim Janem Romką, którzy rywalizowali o wpływy na tym pograniczu Śląska i Moraw. Przez kolejne stulecia zamek wielokrotnie zmieniał właścicieli — był zastawiany kolejnym możnym rodom, co typowe dla niespokojnych, granicznych warowni tamtego okresu. Jednym z bardziej dramatycznych epizodów jego historii był rok 1441, gdy rycerz Zikmund Rachna na krótko opanował zamek w związku z porwaniem córki starosty kłodzkiego. Kres świetności Kaltenštejna nastąpił w XVI wieku, kiedy z rozkazu biskupa warownia została celowo zburzona, by nie służyć już jako punkt oporu czy schronienie dla przeciwników władzy kościelnej.

Co dziś można zobaczyć?

Z dawnego założenia zachował się przede wszystkim rdzeń zamku z potężną, cylindryczną basztą typu bergfried, sięgającą nawet 20 metrów wysokości — to najbardziej charakterystyczny element całej ruiny, widoczny z daleka ponad koronami drzew. Obok baszty rozpoznać można pozostałości pałacu mieszkalnego oraz fragmenty muru obwodowego, który zachował się na odcinku około 38 metrów. Wzgórze zamkowe było naturalnie chronione stromym stokiem z trzech stron, a od południa, najbardziej dostępnej, dodatkowo wzmocnione kilkoma liniami murów obronnych. Droga prowadząca do bramy wjazdowej biegła od strony północnej. Źródła historyczne wspominają też o zabudowaniach gospodarczych na terenie zamku — działały tu niegdyś stajnie, wiatrak oraz browar, co świadczy o tym, że warownia przez pewien czas funkcjonowała jako samowystarczalny ośrodek.

Jak dotrzeć i kiedy przyjechać?

Ruiny Kaltenštejna leżą na szlaku turystycznym łączącym Černą Vodę z okolicami Žulovej, co czyni je popularnym celem pieszych wycieczek po Górach Rychlebskich. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem do Černej Vody, a stamtąd kontynuować pieszo szlakiem prowadzącym pod górę — ostatni odcinek pokonuje się już bez możliwości dojazdu. Zamek, jako zabytek kultury Republiki Czeskiej, jest dostępny przez cały rok, a najlepsze warunki do zwiedzania panują wiosną i jesienią, gdy roślinność nie zasłania jeszcze widoku na mury. Latem warto zaopatrzyć się w wodę, ponieważ trasa wiedzie przez las i nie oferuje punktów z zaopatrzeniem. Okazjonalnie organizowane są zwiedzania z przewodnikiem, podczas których można dowiedzieć się więcej o historii miejsca bezpośrednio od lokalnych pasjonatów.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał zamek Kaltenštejn? Prawdopodobnie pod koniec XIII wieku — pierwsze wzmianki pisane pochodzą z lat 1295–1296.

Dlaczego zamek został zburzony? W XVI wieku warownię zburzono z rozkazu biskupa wrocławskiego, by nie mogła już służyć jako punkt oporu.

Co warto zobaczyć w ruinach? Przede wszystkim potężną, cylindryczną basztę (bergfried) o wysokości do 20 metrów oraz pozostałości murów obronnych i pałacu.

Czy wstęp do ruin jest płatny? Ruiny są ogólnodostępne przez cały rok, bez stałej opłaty za wstęp — okazjonalnie organizowane są płatne zwiedzania z przewodnikiem.