Jewish cemetery in Přeštice

Cmentarz żydowski w Přešticach leży w części miasta zwanej Zámostí, około kilometra na wschód od centrum, przy drodze prowadzącej do Vodokrt. To niewielka, zadbana nekropolia, która przetrwała burzliwy XX wiek i dziś przypomina o społeczności żydowskiej, jaka żyła w tym regionie Płockiego Kraju.

Kiedy powstał cmentarz?

Obecny cmentarz w Přešticach założono w 1907 roku. Był to stosunkowo późny moment jak na cmentarze żydowskie w regionie — miejscowa gmina żydowska ukształtowała się dopiero pod koniec XIX wieku, choć osadnictwo żydowskie na tych terenach, w samych Přešticach i okolicznych wsiach, sięga prawdopodobnie jeszcze początku XVII wieku. Wcześniej zmarłych chowano na starszych nekropoliach obsługujących cały okręg, między innymi w pobliskim Dolní Lukavicach.

Jak duży jest cmentarz i ile zachowało się nagrobków?

Teren cmentarza zajmuje powierzchnię 3387 metrów kwadratowych. Zachowało się na nim kilkadziesiąt macew — źródła podają liczby w przedziale od około dwudziestu do niespełna pięćdziesięciu kamieni nagrobnych, w większości pochodzących z pierwszej połowy XX wieku i wciąż stojących w swoich pierwotnych miejscach. Na terenie znajduje się też dawny dom przedpogrzebowy (bet tahara), pełniący niegdyś funkcję rytualną przy obrządkach pogrzebowych.

Kto jest pochowany na cmentarzu?

Wśród pochowanych znajduje się rabin Leopold Singer, zmarły w 1934 roku, jedna z ważniejszych postaci lokalnej gminy żydowskiej. Ostatni znany pochówek na cmentarzu miał miejsce w 1956 roku, już po wojnie i po niemal całkowitej zagładzie miejscowej społeczności żydowskiej.

Co stało się ze społecznością żydowską z Přeštic?

Losy cmentarza są nierozerwalnie związane z tragiczną historią mieszkańców żydowskiego pochodzenia z Přeštic. 26 listopada 1942 roku niemieckie władze okupacyjne deportowały około czterdziestu żydowskich mieszkańców miasta do obozów zagłady. Ta data oznaczała praktyczny koniec wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w mieście.

Co działo się z cmentarzem po wojnie?

Po zakończeniu drugiej wojny światowej, gdy nie było już komu opiekować się nekropolią, teren przez lata podupadał. Miejsce bywało wykorzystywane w sposób daleki od jego pierwotnego przeznaczenia, między innymi do hodowli bażantów. Dopiero pod koniec XX wieku rozpoczęto stopniowe prace porządkowe i renowacyjne, w które zaangażowali się zarówno lokalni mieszkańcy niebędący Żydami, jak i przedstawiciele żydowskiej gminy wyznaniowej w kraju — prace te prowadzono na przełomie lat 1990 i 1991.

Czy cmentarz jest dziś chroniony?

Tak. Cmentarz żydowski w Přešticach uzyskał status zabytku kultury — ochrona prawna obowiązuje od 20 września 2017 roku. Dzięki temu miejsce to jest formalnie zabezpieczone przed dalszą degradacją i stanowi trwały element lokalnego dziedzictwa historycznego.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono cmentarz żydowski w Přešticach? Obecny cmentarz powstał w 1907 roku, choć osadnictwo żydowskie w regionie jest znacznie starsze.

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Na terenie zachowało się kilkadziesiąt macew, głównie z pierwszej połowy XX wieku, oraz dawny dom przedpogrzebowy.

Kto jest pochowany na tym cmentarzu? Między innymi rabin Leopold Singer, zmarły w 1934 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1956 roku.

Co spotkało żydowskich mieszkańców Přeštic? 26 listopada 1942 roku około czterdziestu z nich zostało deportowanych przez niemieckie władze okupacyjne do obozów zagłady.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 20 września 2017 roku ma status zabytku kultury.