Jewish cemetery in Kožlany

Żydowski cmentarz w Kožlanech to jeden ze starszych zabytków kultury żydowskiej w zachodnich Czechach, położony na wzgórzu w pobliżu Kožlan, niewielkiej miejscowości w powiecie Plzeň-sever. Miejsce to przez ponad dwa stulecia było miejscem pochówku dla kilku okolicznych społeczności żydowskich, a dziś stanowi cichy, historyczny ślad ich obecności w regionie.

Jak dotrzeć?

Cmentarz znajduje się około 1,5 km na północny zachód od centrum Kožlan, przy niebiesko znakowanym szlaku prowadzącym w kierunku Nové Vsi, na wzniesieniu zwanym dawniej Šibeniční vrch (Wzgórze Szubieniczne). Kožlany leżą w powiecie Plzeň-sever, w niewielkiej odległości od Plzenia, co czyni tę okolicę łatwo dostępną dla osób podróżujących po zachodnich Czechach. Dojazd samochodem lub piesza wędrówka szlakiem turystycznym to najwygodniejsze sposoby dotarcia na miejsce.

Historia powstania

Pierwsze wzmianki o cmentarzu pochodzą z XVIII wieku, choć według części badań teren mógł być użytkowany do celów pochówkowych już wcześniej, prawdopodobnie między 1680 a 1710 rokiem. Formalne potwierdzenie własności nastąpiło 22 grudnia 1788 roku, gdy miejscowa gmina żydowska wykupiła od wsi działkę pod Šibeničním vrchem za 50 złotych — teren, z którego już wcześniej faktycznie korzystano. Cmentarz był następnie dwukrotnie powiększany: w 1783 i w 1821 roku, poprzez zakup gruntu od mieszczanina Kožlan, Jakuba Škudery, o łącznej powierzchni 436 sążni.

Miejsce służyło nie tylko lokalnej gminie żydowskiej w Kožlanech, która istniała w XVII i XVIII wieku, ale zanikła w pierwszej połowie XIX stulecia z powodu braku wystarczającej liczby rodzin. Chowano tu również zmarłych z sąsiedniej gminy żydowskiej w Kůzové (znanej także pod niemieckimi nazwami Wallisdorf lub Wallisgrün), która w 1821 roku dokupiła dodatkowy teren za 31 złotych, by rozszerzyć starą część nekropolii.

Co zachowało się do dziś?

Na cmentarzu zachowało się ponad 170 nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1717 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1936 roku, jeszcze przed wybuchem II wojny światowej — gmina żydowska w Kůzové korzystała z tego miejsca aż do 1940 roku, gdy społeczność ta ostatecznie przestała istnieć. Przy murze otaczającym teren ustawionych jest wiele starych macew, świadczących o wielopokoleniowej historii pochówków. Z dawnej cmentarnej kaplicy przetrwał jedynie fragment murów oraz kamienna płyta pochodząca ze stołu do rytualnego obmywania zmarłych.

Cmentarz jest dziś chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej, co pozwoliło zachować jego charakter mimo upływu czasu i historycznych zawirowań, które dotknęły żydowskie społeczności regionu.

Kiedy przyjechać?

Najlepszą porą na odwiedziny jest wiosna i lato, gdy roślinność na wzgórzu nie utrudnia dostępu do nagrobków, a dłuższe dni sprzyjają dłuższym spacerom po okolicy. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem samych Kožlan, znanych między innymi jako miejsce urodzenia prezydenta Antonína Zápotockého, oraz z wędrówką malowniczym szlakiem prowadzącym przez okoliczne wzgórza.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał żydowski cmentarz w Kožlanech? Najstarsze wzmianki pochodzą z XVIII wieku, jednak teren mógł być użytkowany już od przełomu XVII i XVIII stulecia, formalnie zaś stał się własnością gminy żydowskiej w 1788 roku.

Dla kogo był miejscem pochówku? Służył zarówno miejscowej gminie żydowskiej w Kožlanech, jak i społeczności z pobliskiej Kůzovej, która korzystała z niego aż do 1940 roku.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Na terenie cmentarza znajduje się ponad 170 macew, a najstarsza z nich pochodzi z 1717 roku.

Czy na miejscu są jakieś zabudowania? Z dawnej kaplicy cmentarnej zachował się jedynie fragment murów oraz kamienna płyta ze stołu do rytualnego obmywania zmarłych.