Jewish cemetery in Kostelec nad Labem

Żydowski cmentarz w Kostelcu nad Łabą to jeden z najstarszych zachowanych cmentarzy żydowskich w Czechach, założony w 1594 roku. Leży na obrzeżach niewielkiego miasteczka Kostelec nad Labem w powiecie mělnickim, w Kraju Środkowoczeskim, i od 2008 roku figuruje jako chroniony zabytek kultury.

Skąd wzięła się żydowska społeczność w Kostelcu?

Osadnictwo żydowskie w Kostelcu sięga początku XVI wieku — pierwsze wzmianki o obecności Żydów w miasteczku pochodzą z okolic 1505 roku. Społeczność była niewielka: liczyła zaledwie kilka rodzin oraz kilku samotnych mężczyzn, jednak mimo skromnych rozmiarów zorganizowała własne życie religijne i edukacyjne. Żydzi kostoleccy dysponowali cmentarzem oraz szkołą, a około 1717 roku uruchomiono nauczanie dzieci. W 1886 roku gmina nabyła stodołę na siano, którą przebudowano na synagogę — budynek ten przetrwał do czasów powojennych, lecz został rozebrany po 1948 roku, gdy działalność gminy żydowskiej w Kostelcu dobiegła końca w roku 1940.

Dlaczego ten cmentarz jest wyjątkowy na tle innych w regionie?

To, co czyni nekropolię w Kostelcu szczególnie cenną, to jej wiek — rok założenia 1594 stawia ją w gronie najstarszych cmentarzy żydowskich na terenie dzisiejszej Czech. Cmentarz był rozbudowywany kilkukrotnie, w tym w latach 1813 i 1850, co świadczy o okresach wzrostu i stabilizacji lokalnej społeczności. Zgodnie z lokalnymi przekazami, pochówki na pewien czas ustały po wojnie trzydziestoletniej, a praktykę grzebalną wznowiono dopiero około 1850 roku. Ostatni pogrzeb odbył się tu w 1948 roku.

Co pozostało z najstarszych nagrobków?

Paradoksalnie, mimo XVI-wiecznej metryki cmentarza, najstarsze zachowane macewy pochodzą dopiero z drugiej połowy XIX wieku. Starsze kamienie nagrobne nie przetrwały — zostały zniszczone lub wykorzystane jako materiał budowlany, między innymi w okresie powojennym oraz ponownie w latach 80. XX wieku, gdy nowi właściciele sąsiedniej posesji rozbudowali dom, a rozbite fragmenty dawnych nagrobków trafiły w fundamenty przybudówki. Mimo tych strat do dziś zachowało się około 300 nagrobków, z których najmłodszy nosi datę 1964.

Jak wygląda cmentarz dzisiaj?

Na początku XXI wieku rozpoczęto prace rekonstrukcyjne — w ich trakcie rozebrano fragment muru okalającego teren i wzniesiono nową bramę wejściową. Dziś cmentarz stanowi ciche, historyczne miejsce pamięci, dostępne dla zwiedzających zainteresowanych żydowskim dziedzictwem regionu Mělnicka. Odwiedzający mogą prześledzić na zachowanych macewach ponad wiek historii lokalnej gminy żydowskiej — od połowy XIX wieku aż po lata 60. XX wieku.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał żydowski cmentarz w Kostelcu nad Labem? Cmentarz założono w 1594 roku, co czyni go jednym z najstarszych żydowskich cmentarzy w Czechach.

Czy zachowały się najstarsze nagrobki? Nie — najstarsze macewy zniszczono po II wojnie światowej i ponownie w latach 80. XX wieku, gdy posłużyły jako materiał budowlany. Zachowane nagrobki pochodzą z drugiej połowy XIX wieku i później.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Na cmentarzu zachowało się około 300 macew, a najmłodsza nosi datę 1964.

Czy w Kostelcu istniała synagoga? Tak, od 1886 roku działała synagoga urządzona w dawnej stodole na siano, rozebrana po 1948 roku.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 2008 roku jest wpisany jako kulturowy zabytek Republiki Czeskiej.