Jewish cemetery in Hlučín

Cmentarz żydowski w Hulczynie — co warto wiedzieć przed wizytą?

Cmentarz żydowski w Hulczynie to niewielka, ale historycznie ważna nekropolia na Śląsku Opawskim, założona w 1814 roku dla miejscowej gminy żydowskiej. Gmina wyznaniowa w Hulczynie istniała od 1792 roku, a jej liczebność w okresie międzywojennym była niewielka — w 1930 roku miasto zamieszkiwało zaledwie 21 osób wyznania mojżeszowego. Mimo to cmentarz przez ponad sto lat pełnił funkcję głównego miejsca pochówku lokalnej społeczności żydowskiej.

Jak wyglądały losy cmentarza podczas II wojny światowej?

Okres okupacji hitlerowskiej okazał się dla nekropolii katastrofalny. W latach 1942–1943 cmentarz został niemal całkowicie zniszczony przez Niemców — nagrobki wywożono i wykorzystywano do celów budowlanych, między innymi do budowy koryta odwadniającego. Przed zniszczeniem na terenie cmentarza znajdowało się około 250 macew, z których zdecydowana większość bezpowrotnie zaginęła lub została zniszczona.

Dlaczego na cmentarzu znajdują się groby żołnierzy radzieckich?

Po zakończeniu II wojny światowej przednia część dawnego cmentarza żydowskiego została przekształcona w miejsce pochówku żołnierzy Armii Czerwonej poległych w walkach o ten region. Obecnie spoczywa tam ponad 3360 żołnierzy, co czyni to miejsce drugim co do wielkości cmentarzem wojskowym Armii Czerwonej w Czechach. Sąsiedztwo dwóch tak odmiennych historycznie miejsc pochówku — żydowskiego i wojskowego — nadaje temu miejscu szczególny, wielowarstwowy charakter historyczny.

Co stało się z cmentarzem w czasach współczesnych?

Przez dziesięciolecia po wojnie teren dawnego cmentarza żydowskiego pozostawał zaniedbany, a pamięć o jego pierwotnym przeznaczeniu częściowo zatarła się w lokalnej świadomości. Sytuacja zmieniła się w 2009 roku, kiedy przeprowadzono uroczyste odnowienie i upamiętnienie cmentarza. Działania te pozwoliły przywrócić temu miejscu należną rangę historyczną i uczynić je dostępnym dla osób zainteresowanych historią społeczności żydowskiej na Śląsku Opawskim.

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz?

Nekropolia leży na terenie Czeskiego Śląska, w mieście Hlučín (Hulczyn), około 10 kilometrów na północny zachód od Ostrawy. Miasto to, założone w średniowieczu, przez wieki znajdowało się na pograniczu wpływów śląskich, morawskich i czeskich, co znalazło odzwierciedlenie także w wielokulturowym charakterze jego dawnych mieszkańców, w tym społeczności żydowskiej.

Najczęstsze pytania

Czy na cmentarzu zachowały się oryginalne nagrobki? Zdecydowana większość z około 250 przedwojennych macew nie przetrwała zniszczeń z lat 1942–1943 — wiele z nich wykorzystano jako materiał budowlany.

Kim byli ludzie pochowani na tym terenie po wojnie? Po 1945 roku przednią część cmentarza zajęły groby żołnierzy Armii Czerwonej — ponad 3360 osób, co czyni to miejsce jednym z największych tego typu cmentarzy wojskowych w Czechach.

Kiedy cmentarz został odnowiony? Uroczyste odnowienie cmentarza żydowskiego miało miejsce w 2009 roku.

Czy warto odwiedzić to miejsce zwiedzając Hlučín? Tak — to miejsce łączące dwie odrębne historie: żydowskiej gminy wyznaniowej sprzed wojny oraz żołnierzy poległych podczas wyzwalania regionu, co czyni je wyjątkowym punktem na mapie pamięci historycznej Śląska Opawskiego.