Jewish cemetery in Čížkovice

Żydowski cmentarz w Čížkovicach to niewielka, zabytkowa nekropolia ukryta wśród pól około kilometra na północny zachód od wsi Čížkovice, w północno-zachodnich Czechach. Miejsce to, choć skromne rozmiarami, jest świadectwem obecności społeczności żydowskiej w regionie Litoměřic i stanowi cenny zabytek sepulkralny, odrestaurowany po latach zaniedbania.

Gdzie dokładnie leży cmentarz?

Nekropolia znajduje się na uboczu, w miejscu zwanym lokalnie „Na Svobodě", tam gdzie dawniej stała karczma znana jako „Ziegelschenke". Lokalizacja z dala od zabudowań była typowa dla żydowskich cmentarzy w tamtym okresie – wspólnoty chowały zmarłych poza granicami miejscowości, często na granicy kilku wsi, tak by miejsce mogło służyć kilku okolicznym gminom jednocześnie.

Kiedy powstał cmentarz?

Dokładna data założenia nie jest w pełni ustalona. Tradycyjnie podaje się rok 1800, jednak badacze wskazują, że cmentarz mógł powstać nieco później, prawdopodobnie po 1819 roku, gdy właścicielem miejscowego majątku był Josef Glaserfeld. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1839 roku, co sugeruje, że regularne pochówki rozpoczęły się właśnie w pierwszych dekadach XIX wieku.

Kogo chowano na tym cmentarzu?

Cmentarz służył Żydom z okolicznych miejscowości – Třebenic, Milešova i Velemína. Co ciekawe, chowano tu również żydowskich żołnierzy służących w garnizonie wojskowym w Terezínie, co świadczy o szerszym zasięgu tej nekropolii, wykraczającym poza samą społeczność cywilną regionu. Cmentarz był użytkowany stosunkowo krótko – ostatnie pochówki miały miejsce pod koniec XIX wieku.

Co się z nim działo w XX wieku?

Po zaprzestaniu pochówków cmentarz stopniowo popadał w zapomnienie. W ciągu XX wieku teren zarósł gęstą roślinnością, a nagrobki znalazły się pod warstwą gruzu i ziemi. Na początku XXI wieku miejsce było praktycznie niewidoczne dla przypadkowego przechodnia – ukryte pod zaroślami, sprawiało wrażenie opuszczonego pola.

Jak wyglądała odbudowa cmentarza?

Zwrot nastąpił w 2003 roku, gdy cmentarz przeszedł pod opiekę Federacji Żydowskich Gmin Wyznaniowych w Republice Czeskiej. W latach 2005–2006 przeprowadzono kompleksową rewitalizację terenu we współpracy ze Stowarzyszeniem na rzecz Synagogi i Cmentarza w Úštěku. Prace obejmowały oczyszczenie terenu z roślinności i gruzu oraz zabezpieczenie zachowanych nagrobków.

Co można zobaczyć dzisiaj?

Na powierzchni zaledwie 539 metrów kwadratowych zachowało się około trzydziestu nagrobków lub ich fragmentów. To niewielka liczba w porównaniu z większymi żydowskimi nekropoliami w Czechach, ale każdy z zachowanych kamieni jest cennym śladem historii lokalnej społeczności, która niegdyś żyła w tej części kraju. Skromna powierzchnia i ukryte położenie sprawiają, że miejsce zachowało kameralny, refleksyjny charakter.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest dostępny dla zwiedzających? Tak, teren jest oczyszczony i zabezpieczony po rewitalizacji z lat 2005–2006, jednak ze względu na odosobnioną lokalizację warto zaplanować dojazd samochodem lub pieszo z pobliskiego Čížkovic.

Dlaczego cmentarz jest tak mały? Niewielka powierzchnia (539 m²) i ograniczona liczba nagrobków wynikają z krótkiego okresu użytkowania – od prawdopodobnie 1819 roku do końca XIX wieku – oraz z faktu, że służył stosunkowo niewielkiej, rozproszonej społeczności z kilku okolicznych miejscowości.

Kto opiekuje się cmentarzem obecnie? Od 2003 roku formalnym opiekunem jest Federacja Żydowskich Gmin Wyznaniowych w Republice Czeskiej, a prace konserwatorskie prowadzono we współpracy ze stowarzyszeniem lokalnym z Úštěku.

Jaki związek ma cmentarz z Terezínem? Na cmentarzu chowano żydowskich żołnierzy z garnizonu wojskowego stacjonującego w pobliskim Terezínie, co jest nietypowym i historycznie interesującym aspektem tego miejsca.