Huilerie de Fondremand

Huilerie de Fondremand to zabytkowy młyn olejarski w Fondremand, niewielkiej miejscowości w departamencie Haute-Saône we Franche-Comté, wpisanej na listę „wsi o charakterze" regionu Bourgogne-Franche-Comté. Budynek stoi tuż u stóp średniowiecznego zamku, nad rzeką Romaine, około 22 km na południowy zachód od Vesoul.

Jaka jest historia młyna?

Młyn w Fondremand jest wzmiankowany już w XIII wieku jako młyn pański (banalny), należący do właścicieli zamku — mieszkańcy okolicznych wsi byli zobowiązani mielić w nim zboże. Zapis z 1745 roku opisuje go jako prostą stodołę z prasą olejarską, kołem wodnym i parą kamieni młyńskich, w której tłoczono olej z rzepaku, orzechów włoskich i maku.

Funkcję olejarni młyn utracił przed 1831 rokiem. W 1834 roku przebudowano go na młockarnię do zboża, w 1860 roku rozbudowano, a na przełomie XIX i XX wieku zaadaptowano na budynek mieszkalny — na kilka dekad stracił więc swoje przemysłowe przeznaczenie.

Zwrot nastąpił w 1985 roku, gdy nowi właściciele przystąpili do gruntownej odbudowy: odtworzyli kanał doprowadzający wodę oraz zrekonstruowali pięciometrowe koło łopatkowe, które za pomocą przekładni zębatej napędza „ribę" — pionowo obracający się kamień służący do tłoczenia oleju. Od 9 lipca 1997 roku fasady, dach oraz kanał wodny młyna są wpisane do rejestru zabytków (monument historique).

Co można zobaczyć podczas wizyty?

Zwiedzanie prowadzą sami właściciele obiektu, którzy opowiadają o wielowiekowej historii młyna i tłumaczą działanie jego mechanizmów — koła wodnego, przekładni i kamienia olejarskiego. To rzadka okazja, by zobaczyć na żywo tradycyjny proces tłoczenia oleju metodą stosowaną od stuleci w tym regionie Franche-Comté, w budynku, który przetrwał kilka zmian przeznaczenia i został przywrócony do pierwotnej funkcji.

Jakie produkty można tu spróbować?

Podczas wizyty organizowane są degustacje. Można spróbować oleju orzechowego, tzw. „tourteau" — placka pozostałego po tłoczeniu orzechów, wykorzystywanego tradycyjnie jako przysmak — a także mąki produkowanej na miejscu oraz soku jabłkowego. W sprzedaży dostępne są również mąki, susz z kasztanów i orzechów, zioła na herbatę oraz domowe syropy i konfitury.

Jak dojechać i co warto wiedzieć przed wizytą?

Fondremand leży w Haute-Saône, w pobliżu Vesoul, i jest zaliczane do miejscowości o wyjątkowym charakterze architektonicznym regionu Bourgogne-Franche-Comté. Młyn znajduje się w centrum wsi, w bezpośrednim sąsiedztwie zamku, co pozwala połączyć zwiedzanie olejarni ze zwiedzaniem reszty miejscowości w ramach jednej wizyty.

Najczęstsze pytania

Czy zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem? Tak, wizytę prowadzą właściciele młyna, którzy osobiście przedstawiają historię obiektu i pokazują działanie mechanizmów olejarni.

Co można kupić na miejscu? Olej orzechowy, mąki, sok jabłkowy, susz z orzechów i kasztanów, zioła oraz domowe konfitury i syropy.

Czy młyn jest zabytkiem? Tak, od 1997 roku fasady, dach i kanał wodny są wpisane do rejestru zabytków historycznych Francji.

Czy młyn wciąż działa jak w przeszłości? Po odbudowie w 1985 roku mechanizm — koło wodne i kamień olejarski — został przywrócony do działania i jest prezentowany zwiedzającym podczas wizyt.