Hajany Castle

Zamek Hajany we wsi Hajany pod Brnem to skromny, barokowy obiekt, który przez trzy wieki zmieniał właścicieli i funkcje – od rezydencji urzędniczej, przez XIX-wieczną siedzibę ziemiańską, po powojenne mieszkania czynszowe.

Kto zbudował zamek w Hajanach?

Do początku XVIII wieku Hajany należały do klasztoru cysterek ze Starego Brna. W czerwcu 1714 roku zakonnice sprzedały wieś wraz z okolicznymi majątkami Johannowi Baptiście Kaschnitzowi von Weinberg, urzędnikowi zarządzającemu wojskowym skarbem. To właśnie on, niemal na pewno, zlecił budowę dwukondygnacyjnego dworu w stylu barokowym – dzisiejszego wschodniego skrzydła zamku.

Jak zmieniali się właściciele przez lata?

W 1746 roku majątek przeszedł w ręce Jindřicha Xavera Hájka z Waldštejna, który później objął urząd najwyższego kanclerza ziemskiego na Morawach. Kolejna istotna zmiana nastąpiła w 1790 roku, gdy posiadłość kupił Matyáš Smetana, kontroler podatkowy morawskiego urzędu administracyjnego. Rodzina Smetanów zapisała się w historii regionu inaczej niż militarnie czy urzędniczo – w 1797 roku założyła na terenie majątku pierwszą wytwórnię octu na Morawach. W 1857 roku Hajany trafiły do rodziny Mitrovských, która przeprowadziła kolejne przebudowy. To właśnie te prace nadały budynkowi wygląd zbliżony do dzisiejszego.

Co stało się z zamkiem po II wojnie światowej?

Powojenna historia obiektu nie była łaskawa. W 1948 roku państwo czechosłowackie znacjonalizowało majątek. Odtąd budynek zaczął podupadać – jego wnętrza podzielono na zwykłe mieszkania czynszowe, a dawna rezydencja straciła reprezentacyjny charakter. Dopiero w XXI wieku zaczęto dostrzegać wartość historyczną obiektu.

Czy zamek jest dziś chroniony?

Tak. 15 sierpnia 2025 roku Ministerstwo Kultury Republiki Czeskiej uznało zespół zamkowy w Hajanach za zabytek kultury, a decyzja ta weszła w życie prawne 29 kwietnia 2026 roku. To formalne potwierdzenie wartości historycznej budynku, mimo że przez dekady funkcjonował on jako zwykły dom mieszkalny.

Co warto zobaczyć, odwiedzając Hajany?

Zamek stanowi punkt wyjścia do zwiedzania niewielkiej wsi położonej na południowy zachód od Brna, w powiecie Brno-venkov. Charakter budowli – niepozorny, ale z czytelną barokową bryłą wschodniego skrzydła – pozwala prześledzić kolejne etapy przebudów: od pierwotnej rezydencji urzędniczej, przez ziemiańską siedzibę, po XIX-wieczne poprawki nadane przez Mitrovských.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał zamek w Hajanach? Najstarsza część, czyli wschodnie skrzydło, powstała prawdopodobnie około 1714 roku, wkrótce po tym, jak wieś kupił Johann Baptist Kaschnitz von Weinberg.

Kto był właścicielem zamku najdłużej? Żadna rodzina nie utrzymała majątku przez wieki – właściciele zmieniali się regularnie: od Kaschnitzów, przez Hájków z Waldštejna i Smetanów, po Mitrovských, którzy władali nim od połowy XIX wieku do 1948 roku.

Czy zamek można dziś zwiedzać? Budynek przez dekady służył jako dom mieszkalny, dlatego dostęp do wnętrz jest ograniczony. Od 2025/2026 roku obiekt ma status zabytku kultury, co może w przyszłości wpłynąć na jego udostępnienie turystom.

Co łączy zamek z produkcją octu? Rodzina Smetanów, właściciele majątku od 1790 roku, założyła w 1797 roku pierwszą na Morawach wytwórnię octu – to jeden z ciekawszych, gospodarczych epizodów w historii Hajan.