Zapisz to miejsce i odkrywaj atrakcje w pobliżu z NextOnTrip
W aplikacji dodasz je do ulubionych, zobaczysz na mapie, co jeszcze warto odwiedzić w okolicy, i zdobędziesz odznakę za wizytę.
Aplikacja jest dostępna na iPhone'a i Androida.
O tym miejscu
Młyn „Gott mit uns" w Eddelak to zabytkowy wiatrak holenderski stojący w Dithmarschen, w Szlezwiku-Holsztynie. Od ponad półtora wieku wyznacza sylwetkę wsi, a jego nazwa, po polsku „Bóg z nami", towarzyszy mu od początku istnienia. Dziś opiekuje się nim lokalne stowarzyszenie młyńskie, a w obiekcie można nawet wziąć ślub cywilny.
Jaki to rodzaj młyna?
Budowla należy do typu zwanego po niemiecku Zwickstellholländer, czyli wiatraka holenderskiego z galerią. Drewniana galeria biegnie wokół korpusu, a z niej obsługiwano ogon, skrzydła i hamulec. Dzięki temu młynarz mógł ustawiać śmigła do wiatru i zatrzymywać je, nie wchodząc na dach. Korpus ma plan ośmioboku, co dobrze widać z ulicy.
Jaka jest historia młyna z Eddelak?
Początki sięgają roku 1802. Christian Harms, przyrodni brat teologa Clausa Harmsa, przeniósł wtedy z Meldorfu młyn tłukowy i przebudował go w Eddelak na młyn zbożowy. Ten pierwszy młyn pracował do roku 1865. Obecny wiatrak powstał właśnie wtedy, a do jego budowy użyto części poprzednika. Wzniósł go cieśla młyński Hans Suhr z Krumstedt.
Dzieje budowli nie były spokojne. Około 1896 roku wybuchł pożar, który spowodowały skrzydła obracające się w odwrotną stronę. Udało się go jednak ugasić na czas. W 1908 roku dodano silnik benzynowy jako napęd pomocniczy, który pozwalał mielić także przy słabym wietrze. W 1934 roku z trzech stron ośmioboku dobudowano pomieszczenie magazynowe, przez co galeria przestała być potrzebna do obsługi skrzydeł.
Koniec pracy na wietrze przyniósł rok 1976. Burza uszkodziła różę wiatrów, czyli mechanizm ustawiający skrzydła, a młynarz Albert Haalck w styczniu tego roku zrezygnował z napędu wiatrowego i nie odbudował go. Młyn przez lata niszczał, aż w 1988 roku rozpoczęto gruntowny remont. Od tamtej pory zajmuje się nim stowarzyszenie młyńskie (Mühlenverein) z Eddelak, które go utrzymuje i użytkuje.
Co znaczy nazwa „Gott mit uns"?
Zwrot pochodzi z Ewangelii według Mateusza (1,23) i jest znany w Niemczech jako dewiza. Była to między innymi dewiza pruska, używana od XVIII wieku. W przypadku młyna nazwa ma jednak charakter lokalny i religijny: nadano ją wiatrakowi, a wizerunek młyna trafił także do herbu gminy Eddelak. Warto o tym pamiętać, bo hasło w innych kontekstach historycznych budzi inne skojarzenia.
Czy można tu wziąć ślub?
Tak. Młyn jest filią urzędu stanu cywilnego Amt Burg-St. Michaelisdonn, więc w jego wnętrzu odbywają się śluby cywilne. Pary wybierają to miejsce ze względu na klimat drewnianej, historycznej konstrukcji i widok na krajobraz Dithmarschen. Ceremonie planuje się z wyprzedzeniem w urzędzie.
Czy można zwiedzać młyn?
Zwiedzanie jest możliwe po wcześniejszym umówieniu się z opiekunami. Stała lista godzin otwarcia nie jest podawana, dlatego przed wyjazdem trzeba skontaktować się ze stowarzyszeniem. Okazją do wizyty jest też Niemiecki Dzień Młynów, obchodzony w poniedziałek wielkanocny lub zielonoświątkowy, kiedy wiele wiatraków w kraju otwiera drzwi dla gości. W 2026 roku wypadł on w Poniedziałek Zielonych Świątek, 25 maja, a eddelacki młyn również przyjmował wtedy odwiedzających.
Jak dojechać?
Młyn stoi przy ulicy Süderstraße w Eddelak, niewielkiej wsi w powiecie Dithmarschen, kilkanaście kilometrów od ujścia Łaby. Okolica jest płaska i dobrze nadaje się na wycieczki rowerowe. Wiatrak jest zaznaczany jako punkt na trasach rowerowych, więc łatwo go połączyć z przejażdżką po marszach nad dolną Łabą.
Najczęstsze pytania
Czy młyn nadal mieli zboże? Nie. Wiatr przestał go napędzać w 1976 roku, a dziś pełni funkcję zabytku, miejsca ślubów i celu wycieczek.
Kto zbudował obecny wiatrak? Cieśla młyński Hans Suhr z Krumstedt, w 1865 roku, z wykorzystaniem części starszego młyna.
Co to jest Zwickstellholländer? To wiatrak holenderski z drewnianą galerią, z której obsługiwano skrzydła i hamulec.
Czy trzeba się umawiać na wizytę? Tak, zwiedzanie odbywa się po wcześniejszym uzgodnieniu z opiekunami.
Czy wesele odbędzie się w środku? Ślub cywilny tak, bo młyn jest filią lokalnego urzędu stanu cywilnego.
W pobliżu
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.